Posts on my musings

Time Capsule in a Train

Harshal Suryawanshi — Wed, 15 Dec 2021 17:52:00 +0000

For most of the people who are unfortunately adult now, one of the exciting things we did during vacations was travelling by train. The first thing that made a train journey exciting was - the window seat. Oh the joy that was felt when you found an empty window seat, was indescribable at that age ( because it was overwhelming and also because we didn’t know enough words back then).

This was equally complemented by sulking when there would be a grumpy adult already occupying the coveted seat. Then you somehow try to make a hybrid crying - complaining face to appeal to that person’s conscience. If that didn’t work then complain in a low voice to your parents go get the window seat. Mostly the tactic worked and you would be watching the moving landscape for the rest of the journey.

The second fond memory of those times was eating in the train, not alone, but sharing it with your co passengers. And as the grass always seems greener on the other side, anything offered by other people always looked tasty. If anyone is not sharing their biscuit with you you try to stare them to submission, so that they finally offer you one.

Oh those were some good days! Simple days. Ignorant and blissful days! Now a train journey is about efficiency, travelling at night so you don’t waste a day. A curtain of blackness staring at you from the window, that is if you are looking outside the window and not typing away on your phone like I am doing now. But today is little different. Today brought a piece of those sweet memories of childhood journey back. It compelled me to write this entry after a long time. It made me feel happy and content.

I have already stretched the suspense too thin so here’s what happened:

I boarded the train around 9:30pm. Found my side upper berth and deposited my bags there. Removed the footwear and with the grace of a dancing bear, climbed up and sat there stretching my legs. Whipped out my phone to let everyone know that Mission is Accomplished. I repeat Mission is Accomplished. After feeling like Hritik Roshan in Lakshya when he climbed that cliff, i started looking around.

A family had opened their tiffin for dinner. An uncle was sitting on the seat opposite to them staring into nothingness stoically. As the family was unpacking all the things they had brought they offered uncle some food. As is the norm, the uncle politely refused. After few seconds another member of the family insisted to share the dinner, but our stoic uncle refused again politely with a smile. The family then proceeded to clean off their consumables.

I was watching this from my high vantage point, slightly hoping that someone from the family would glance at me. I was already done with my dinner, but it seems the grass still seems greener on the other side even when you are an adult.

It felt good to see some positivity around. In the age of globalization where me and my have mostly replaced give and share, that family was happy to share food with the uncle. Their actions spread some goodness around which I was lucky enough to bask in. It was like watching a small time capsule in a train - full of good memories and good feelings.

I feel a little conflicted about this last paragraph though. I remember the ending line of the movie ‘A Wednesday’ where Naseeruddin Shah’s character refuses to tell his name saying that people find religion in the name. I believe that there are good and bad people in whatever category you want to create be it based on gender, geography, religion etc. The family that offered food and the uncle who refused with a smile didn’t seem to be of the same religion. The family that offered food had not even thought of that. The distinction between religions didn’t make the act of kindness any greater or any less meaningful. It was just that - an act of kindness. I hope we all see the world through the same lens.

How to protect your privacy on a Browser

Harshal Suryawanshi — Sun, 22 Nov 2020 04:05:00 +0000

Now that we have clear understanding on what is online privacy and why do we need it, we need to figure out the how part. Before the advent of smartphone apps, browser was the only window to the vast world of Internet for a common person. Even now if you are working on a computer you most probably will use a browser to surf the net. So it is imperative to secure this window first before we go to more demanding steps.

The Easy Way

Most of the people might be using Chrome, a select few Firefox, the new kids Edge and the rich people would be using Safari as their browser. The easiest method without affecting your browsing habits is to install privacy focused extensions. I am not going to detail all the extensions that you can install and what they do since more knowledgeable people than me have already done that research. So instead of reinventing the wheel I would point you to this link. A smart person always makes an informed decision and doesn’t just do things because someone online said so. So I would recommend to read the description and user reviews for the extensions mentioned in the above link and decide which ones you want to install.

The Second Easy Way

The issue with the above method is that you need to understand what those extensions do and then make a decision about which ones you want to install. If you install all of them they might conflict with each other or degrade your browsing experience. Also the more extensions you have more will the memory that your browser consumes.

To avoid this you can use a privacy-focused browser. What that means is these browsers will be configured by default to block the trackers and other measures implemented out of the box. The only downside is you will have to install one more browser and might need to adjust your workflow to suit the new browser. Some of the privacy focused browser are mentioned in this link. You can try them all out and then keep the one which you liked.

I personally use the Tor Browser. The Internet speed definitely reduces, but it is enough for me for general browsing. When speed is of concern, like playing videos online, I switch to Firefox.

Seeing is Believing

Well we have covered how to browse the web while still maintaining our privacy, relatively speaking. There will always be some data going to back the servers of the websites you visit but at least the above methods will make it a lot more difficult for the companies to profile you and then sell that data to the advertisers or other third parties. You will be in control of your data.

But how do you see what data is getting leaked or how these companies view you data? There are some online tools available which enable you to test your privacy. I am mentioning some of them below:

When you visit a web page, your browser voluntarily sends information about its configuration, such as available fonts, browser type, and add-ons. If this combination of information is unique, it may be possible to identify and track you without using cookies. EFF created a Tool called Panopticlick to test your browser to see how unique it is. [copy pasted directly from here
You can see the IP address and your DNS Server address if you visit this link. This is fine since with all these extensions enabled, you are only controlling the tracking that the websites do and the data that is being sent by your browser. If you want to remain truly anonymous you would have to use Tor. If you use the link again in Tor, you will see a different IP address, which is actually the IP address of the exit node in the Tor Network. Below is a short video on how Tor works or if you want to know more about the Tor Project you can go here.

Browsers on your Phones

On the phone too you have the same choices available. All the Android phones will have Chrome pre-installed and most people will use it as their default browser. Same is the case with Safari on Apple products. I personally you the Tor Browser on the phone for general browsing. It is available on Play Store and App Store. For high bandwidth needs I use DuckDuckGo Privacy Browser which is also available on Play Store and App Store. It also seems faster than Google Chrome to me because of blocking ads and having less fancy features. The only thing that I miss sometime is history. DDG Browser doesn’t store your history so if you want to search for a site you visited in the past you are out of luck.

Online Privacy - Why do I need it?

Harshal Suryawanshi — Sat, 14 Nov 2020 07:09:00 +0000

The age of Internet which we live in today is truly a remarkable age to live in. The power an average person has at their fingertips today surpasses anything in humankind’s history. But as Spider-Man’s uncle Ben said - “With great power comes great responsibility”, that power has to be balanced with caution.

The Good

Everyone is aware of the great things that Internet has enabled us to achieve, from coming together to tackle some difficult problems to watching cat videos as a stress buster after a long day’s work. 😺

The Data

I recently started thinking about how much data do these companies collect about me. I think on some level everyone is aware that these tech companies collect data and we are so invested in these platforms that we don’t want to know what data they are collecting and what they are doing with it. After all ‘Ignorance is Bliss’.

I use Facebook sparingly and like most people having Android phones, I use Google products for many other things. Facebook collects data about you not only when you are on its platform but also when you are browsing the general web. Here’s a great link to know about how Facebook collects the data and how it uses it.

Google is equally, if not more, zealous about collecting your data. If you go into your Google Account Settings, in the left pane you will see sections which you can browse through. You will see that Google records almost every click on your mobile since you are always logged in to your Google account on your Android phone.

The Bad

Most of the features that these companies provide do require our data. But the problem is these companies collect other data about us even when we have not explicitly granted them permission. On top of that this data is shared between tech companies for their benefit. Case in point is the Cambridge Analytica case where this company was given access to Facebook user data without their permission. So can we really trust these companies with our data?

The whole business model of these companies is based on ads. The products offered by these companies are free because these companies don’t sell their products, they sell us, to the advertisers. That’s why you see that you click on one product in Amazon and then that product follows you all over the Internet. To know more about this you can watch The Social Dilemma docudrama film.

The Question

Before I go on to an investigative journey I would like to address the most important question that comes to mind when the online privacy topic comes up - “I am not doing anything wrong on the Internet, I have nothing to hide. So what if these companies collect my data?”

Imagine a scenario where you have a person following you, a stalker, watching your every move. This stalker knows about all your habits, about your interests, about your friends, what makes you happy, who do you like, what are your political preferences, where you live, your phone number and all other details about you that you yourself might not know. Now this person always maintains a distance from you, never interferes in your life and never interacts with you. They are just there, just watching you. Since ‘Knowledge is Power’, are you comfortable with the amount of power that this person has? Are you sure that this person will not turn out to be bad? Do you know what this person is talking about you to their friends? How do you know that this person’s friends will not use the information they got about you for bad things?

If the above paragraph made you squeamish, then you need to give a damn about what data these online platforms are collecting about you.

The Solution

There are some simple things that we can do to control what we share with these platforms. For things that are not in our control like location data that these companies collect, there are workarounds available which obfuscate or limit the data. I will be covering my experiments on data privacy in following posts. You can follow them and let me know if there are some things that you follow which I should consider.

For now, go to settings of every social media platform you use and see what all permissions you have given these companies. That is the first step towards online privacy.

Silence

Harshal Suryawanshi — Sat, 31 Oct 2020 12:57:00 +0000

Outside the window, the birds are busy making merry
On the other side of the wall though, silence reigns heavy
Imparting a lull, playing a comforter’s role
Offering solace to a disturbed soul.

Looking through the other window, the one that rings
Everyone is sharing about every damn thing
Stamping their opinions, trying to prove their truth
Not ready to listen, discussions turning uncouth.

Tired of this rat race, don’t want to participate anymore
Open to having my views changed, there are things that I don’t know
Keeping my beliefs to myself, maybe I am a little green
Don’t want to convince anyone, opting silence over the din.

But is this really why I chose to be silent?

Maybe I chose to be silent because
At the end what difference does it make?
World goes on, people do what they want
Elaborate arguments are given to justify actions
What value do few kind words have among all this friction?

So, I am silent because my words don’t really matter
Pretending to be better only makes me a hypocritical natter.
Don’t know how this makes me feel…choosing to be quiet
But at the moment, the numbing silence is a welcome respite.

येऊ?...येते...

Harshal Suryawanshi — Sat, 05 Sep 2020 20:51:00 +0000

मनाचं असं एक वेगळंच मन असतं
आशेच्या एका किरणाचं पण सूर्याइतकं तेज असतं
वास्तविकतेनं मात्र याला खूप वेळा दुखावलं
आठवणींच्या बोचऱ्या काट्यांमध्ये याला परत कसं फुलवावं?

खूप त्रास झाला, खूप कष्ट पडले
प्रयत्न करून मनास मी कसेतरी बांधले…
“जे झाले ते चांगल्यासाठीच झाले…”
अशी सारखी त्याची समजूत घालत राहिले…

आणि मग त्या दिवशी, परत ते भेटणं, पूर्वीसारखं बोलणं…
मनाच्या जखमेवर,हळूवार फुंकर घालत राहणं…
शेवटी निघताना, मनाला घातलेला बांध तुटू पाहत होता…
निराशेच्या गर्तेत पण आशेचा आधार वाटत होता…

बुद्धीच्या तर्काविरुद्ध मनाने शेवटी बंड केलेच
शहाणपण बाजूला सारून वेडेपण जवळ केले…
भावनांच्या भरतीला तरी मी किती वेळ थोपवून ठेवू?
बोलायचं होतं बरंच काही, पण ओठी आले फक्त - “येऊ?”

तो एकच शब्द, आशेने किती ओतप्रोत भरलेला
तू “थांब!” म्हणशील, हे ऐकण्यासाठी जीव आतुरलेला
काही क्षण असेच गेले, स्तब्ध, सुन्न शांततेत…
मनाच्या जखमेवर जणू, कुणी ओढले होते वेत…\

शेवटी मीच परत मनाचे पंख छाटले
दटावत त्याला परत जमिनीवर आणले
त्याला जे पाहिजे होते ते कधी मिळणार नव्हते
असं किती दिवस मी तरी मृगजळामागे धावणार होते?

आठवणींच्या या पुस्तकाला चाळणं,
आता मी थांबवणार होते…
त्याचा शेवटचा निरोप घेताना,
मी कापर्‍या स्वरात एवढंच म्हणाले - “येते…”

भाग १० - ऋषभ

Harshal Suryawanshi — Tue, 05 May 2020 07:21:00 +0000

आजच्या जमान्यात वेळेचा आणि नात्यांचं एक… अम्… विशेष नातं आहे (लहानपणी भाषेचा विशेष जरा कच्चा होता). तुमच्यासाठी कुठलं नातं किती महत्त्वाचं आहे हे तुम्ही किती वेळात मेसेजचं उत्तर देता त्यावर ठरतं. आणि जसा-जसा वेळ जातो तसा-तसा तो सुरुवातीचा मेसेज यायला ही…अम्… वेळ लागतो (खरं सांगायचं तर भाषेचा विषय जास्तच कच्चा होता). मलाही थोडा वेळ आणि अंतर हवं होतं दोन वर्षांपूर्वी (आईन्स्टाईनची थिअरी ऑफ रिलेटीव्हीटी कळत नसली तरी टाईम अँड स्पेस किती महत्त्वाचे आहेत ते कळलं मला तेव्हा). माझ्याकडनं कुठलाही निर्णय सहजासहजी होत नाही. प्रत्येक निर्णयाच्या आधी त्याचं विश्लेषण होतं. असं केलं तर, तसं केलं तर अशा रिहर्सल्स होतात डोक्यात. पण मी मानसीला जेव्हा प्रपोज केलं तेव्हा यातलं काहीही घडलं नाही. अजूनही मला आश्चर्य वाटतं की मी मानसीचा होकार इतका कसा गृहीत धरला होता. अर्थात ती नाही म्हणू शकते हे माहीत होतं मला पण ती नाही म्हणेल याची मी कल्पनाही केली नव्हती. त्यामुळेच जेव्हा तिने तिचा अबोल नकार कळवला तेव्हा आधी म्हणल्याप्रमाणे गाढवासारखं वाटत होतं मला.

पुढे जरी गोष्टी थोड्या पूर्ववत व्हायला लागल्या होत्या तरी अधे-मधे मला तो गाढवपणा जाणवायचा. कधीकाळी एकमेकांना ऑफिसमधल्या कुणाच्यातरी नावाने चिडवणारे आम्ही आता त्या मुद्द्याला चार हात लांबच ठेवत होतो. त्या आठवणींपासून, त्या घुसमटीपासून दूर जावसं वाटत होतं मला.

इनबॉक्स मध्ये नेहमीच या-न-त्या जॉब्सचे सतराशे साठ मेल्स पडलेले असायचे. एरवी त्यांना डिलीट करण्याइतकाही भाव न देणारा मी आता मात्र दुसरीकडे कुठे आपला नंबर लागू शकतो का ते बघत होतो. काही महिन्यांच्या प्रयत्नांनंतर आणि बऱ्याच मुलाखतींनंतर शेवटी एका जागी आपले सूर जुळले. ऑफिसच्या ग्रुपला याविषयी ‘चाय पे चर्चेसाठी’ आमंत्रित केलं. तोपर्यंत मी ही गोष्ट सगळ्यांना सांगण्याबद्दल विचारही केला नव्हता. मी कुठल्या गोष्टींपासून दूर जातोय हे मला माहीत होतं पण त्याबदल्यात कुठल्या गोष्टी मागे सोडाव्या लागणार आहेत याची जाणीव तेव्हा झाली मला. सगळ्यांना मी माझ्या नवीन जॉबबद्दल सांगितलं. शब्दांना वजन असतं म्हणजे काय हे तेव्हा कळालं. आवाजाची पट्टी न ढळू देता मी सांगितलं की मी इथं फक्त आता महिनाभर राहणार आहे. राकेशचा राकटपणा, अभीचा उत्साह, मानसीचा समजूतदारपणा आणि गार्गीचं भोळेपण मी खरंच खूप मिस करणार होतो. अलिशान पलंगावर झोपणाऱ्याला जसा फक्त एका टोचणाऱ्या गोष्टीचा त्रास होतो तसंच मला पण माझ्या मनाला टोचणाऱ्या गोष्टीच सध्या जास्त सतावत होत्या. त्यामुळे सगळ्यांना सोडण्याचं जरी दुःख होतं तरी माझ्या निर्णयावर मी ठाम होतो. शिवाय राजीनामा आयुषच्या तोंडावर मारताना (ही गोष्ट निव्वळ काल्पनिक आहे, असं तोंडावर मारण्याची संधी खऱ्या आयुष्यात मिळत नसते) होणारा आनंद मनाला गुदगुल्या करत होता.

भूतकाळाचं हे भूत बाहेर निघायचं कारण म्हणजे मानसीचा ग्रुप वर आलेला मेसेज. तिचं लग्न ठरल्याची आनंदवार्ता तिने सगळ्यांना सांगितली होती. लग्नासाठी कोल्हापूरला यायचं निमंत्रण दिलं होतं तिने सगळ्यांना. ते वाचून मला लग्न पत्रिकेत ‘आमच्या ताईच्या लग्नाला यायचं हं!’ याची आठवण झाली. मी लगेच ‘काँग्रॅच्युलेशन्स’चा मेसेज केला. जॉब सोडल्यानंतर हळूहळू ग्रुप वर ही हालचाल मंदावली होती. आधी दिवसाला दीडशे मेसेज पडणाऱ्या ग्रुपवर आता दीडशे दिवसात एक मेसेज बघायची वेळ आली होती. त्यामुळे मानसीच्या लग्नाची बातमी अनपेक्षितच होती. मला माहित नाही की मी ती बातमी वाचल्यावर मला काय वाटायला हवं होतं. खरंतर मला काहीच वाटत नव्हतं. आणि ही गोष्ट मला सतावायला लागली. थोड्यावेळासाठी वाटलं की सुरैयाने सांगितल्याप्रमाणे ‘आपले दिल के सगळेच अरमान आसुओं में बह गए’ की काय? पण नंतर जाणवलं की ही सगळी वेळेची करामत आहे. असं नाही की नुसतंच वेळ गेल्याने मी ते दुःख विसरलो होतो, पण वेळेबरोबर मी थोडा शहाणाही झालो होतो (म्हणजे निदान माझं तरी असं मत होतं). ज्या गोष्टीपासून मी लांब राहण्याच्या प्रयत्नात लांब राहायला आलो होतो ती गोष्टच आता राहिली नव्हती (बरं! ठीके! भाषेच्या विषयात काठावर पास झालो होतो मी).

मानसीच्या लग्नाला जायच्या फुल तयारीत होतो मी - मानसिकरीत्या. पण ग्रुप मध्ये कोण काय बोलेचना जाण्याविषयी. मला वाटलं एखादा सिक्रेट ग्रुप वगैरे बनवला असेल पोरांनी मानसीच्या गिफ्टचं सरप्राईज नको फोडायला म्हणून. दोन दिवस थांबून मी अभीला मेसेज केला, “हाय…”

“हाय… एवढ्या दिवसांनी कशी काय आठवण काढलीस रे?”

“अरे बर्‍याच दिवसांनी ग्रुप वर थोडी ऍक्टिव्हिटी झाली मानसीच्या मेसेजमुळे. म्हणलं सगळ्यांचे हालचाल विचारावेत पर्सनली…”

“अरे वा! म्हणजे तुझा मेसेज यायला लोकांनी आता डायरेक्ट लग्नच करावीत. पूर्ण आयुष्यात म्हणजे चार वेळाच मेसेज येणार तुझा.”

“असं कसं म्हणू शकतोस तू अभी? तुझ्या लग्नाच्या वेळेस तुला थोडी डिस्टर्ब करणार मी… त्यामुळे तीन वेळाच मेसेज येईल तुला 😜”

“सुधारणार नाहीस तू…”

“ते जाऊदे… प्लान काय आहे जायचा ते सांग…”

“काहीच नाहीए बाबा… कामाचा जाम लोड आहे… दांडी नाही टाकता येणार. आणि बाकीचे पण कोणी जास्त इंटरेस्टेड नाही वाटत…”

“अरे आपल्या ग्रुप मधलं पहिलं लग्न आहे… असं कसं म्हणतोस तू…”

“हो… पण हे कारण ऑफिसवाल्यांना नाही देता येत ना…”

मला एकट्याला लग्नाला जायचं नव्हतं. ‘साम’ वापरून झाला होता आता ‘दाम’ची पाळी होती.

“अरे लग्न कोल्हापूरला आहे म्हणल्यावर मला वाटलं होतं तू ट्रिपच प्लान करशील म्हणून. कोल्हापूर म्हणलं की पन्हाळा, पन्हाळ्याचा तो इतिहास, नवीन गड, नवीन ट्रेक… परत अशी संधी थोडी मिळणारे…”

“ह्म्म…हा विचार नव्हता केला मी. ठीक आहे सांगतो मी तुला एक दोन दिवसात काय ठरतंय ते.”

“ओके बॉस.”

दोन दिवसात अभीचा होकारार्थी रिप्लाय आला होता. अभी सगळं प्लान करतोय म्हणजे बाकीच्यांना फक्त हजेरी लावायची होती. एक-एक करत सगळे तयार झाले यायला. मानसीला सरप्राइज द्यायचं म्हणून आम्ही तिला येण्याबद्दल काही सांगितलं नाही. आता फक्त मुहूर्ताची वाट बघायची होती.

गुरुवारी रात्री सगळे अभीच्या रूमवर पोहोचलो. गार्गीला तिच्या घरून पिक करायचं होतं. खूप दिवसांनी एकत्र येणार म्हणल्यावर रात्रभर धिंगाणा झाला. पहाटे ३ला गाडी अभीचा पत्त्यावर आली. सगळे आधीच बॅगा घेऊन रस्त्यावर आलो होतो.आजूबाजूची कुत्री आम्हाला बघून भुंकत होती. पण जॉब लागल्यापासून आता ते ऐकण्याची सवय झाली होती त्यामुळे आम्हाला काही फरक पडत नव्हता. थोडावेळ भुंकल्यानंतर कुत्री पण गप्प झाली. त्यांना पण कळलं की ही लोकं आपल्या ही पुढची आहेत. काहीही झालं तरी शेवटी आपलीच लोकं आपल्याला ओळखतात. गाडी आल्यावर अभी पुढे बसला. मी आणि राकेश मागे पसरलो - थोड्यावेळासाठीच. गार्गी आली आणि माझ्या बाजूला येऊन बसली. वर्ष झाला असेल तिला प्रत्यक्ष बघून. आल्या आल्या एकदम उत्साहित आवाजात सगळ्यांना हाय-हॅलो केलं तिने. किती दिवसांनी भेटतोय आणि बाकीचे अपडेट्स पुढचा अर्धा तास चालले. रात्रभर जागल्यानंतर आता डोळे मात्र जड होत होते. बाजूला राकेश खिडकीला टेकून घोरू लागला होता. मी मात्र सरळ बसून झोपायचा प्रयत्न करत होतो. मान इकडे नाही तर तिकडे पडायची. माहित नाही किती वेळ झाला होता पण मध्ये जेव्हा जाग आली तेव्हा माझं डोकं गार्गीच्या खांद्यावर होतं आणि ती खिडकीला टेकून झोपली होती. स्वतःशीच हसून मी परत डोळे मिटले. डोळे मिटताना पुसटसं काहीतरी आठवत होतं पण ते नक्की काही हाती येत नव्हतं. आठवणींच्या मागे पळताना परत कधी झोप लागली कळलंच नाही.

“ऋषभ उठ. आलं कोल्हापूर…ऋषभ” गार्गीच्या आवाजाने मी उठलो.

माझं डोकं अजूनही तिच्या खांद्यावर होतं. ओशाळत मी तिला “सॉरी” म्हणालो.

“चालतं रे!” ती हसत म्हणाली."

आम्ही बॅगा घेऊन रुमवर पोहोचलो. आमच्या तिघांचं आवरून होईस्तोवर गार्गीचं ही आवरून होईल असा आमचा अंदाज होता. साधारण दोन तासात आम्ही तिघे जवळजवळ तयार झालो होतो. लग्न तसं १२ चं होतं पण आमचा लग्नाआधीच मानसीला भेटण्याचा प्लान होता. राकेशचं अजून ही क्रीम लाव, तो परफ्युम मार चाललं होतं. अभी कॅमेरा आणि बाकी सामान चेक करत होता. माझं आवरून झालं होतं. परफ्युम च्या सुगंधाने मरण्यापेक्षा थोडी मोकळी हवा खावी म्हणून मी खाली रिसेप्शन पाशी सोफ्यावर जाऊन बसलो. टेबलावर ठेवलेला पेपर वाचायला घेतला. थोड्यावेळात गार्गीचा “हाय!” कानावर पडला. मी पेपरमध्ये घातलेल्या डोकं वर काढलं आणि माझ्या तोंडून निघालं -

“आई शप्पथ!” (ह्या अशा गोष्टींमुळेच मी अजून सिंगल आहे हे सांगायला नको)

“म्हणजे छान दिसतीएस एकदम गार्गी तू.”

“थँक्यू ऋषभ! बाकीचे कुठे आहेत? अजून तयार झाले नाहीत?”

(आता साधा शिष्टाचार म्हणून कोणीही तू पण छान दिसतोएस असं म्हणलं असतं पण गार्गीने ते म्हणलं नाही म्हणजे माझ्या अवताराची कल्पना करू शकता तुम्ही.)

“नाही राकेश सुगंधालय उघडून बसलाय आणि अभी सगळं घेतलंय का नाही त्याचा हिशोब लावतोय.”

“सुगंधालय?”

“हो, इतक्या डिओच्या बाटल्या आणल्यात त्याने की कलिंगडावर माशा बसतात तशा लग्नातल्या सगळ्या मुली याच्यावर बसणार आहेत. म्हणजे निदान त्या अॅड्सचं उदाहरण घेतलं तर.” तो सीन डोळ्यांपुढे आल्याने दोघेही हसू लागलो.

“अभी आणि राकेश थोड्यावेळात खाली आले. राकेश बरोबर आलेला त्याचा परफ्युम माझ्या नाकाला झोंबल्याबरोबर मी गार्गीकडे बघितलं. तिनंही तेव्हाच माझ्याकडे त्याच कारणामुळे बघितलं. दोघेही परत हसू लागलो. बाकी दोघं काय झालं म्हणून विचारू लागले पण मी त्यांचा प्रश्न बरोबर टोलावला.

यावेळेस मी पुढे ड्रायव्हर सोबत बसलो. गुगल मॅप्स उघडून ॲड्रेस चेक केला. जास्त लांब नव्हतं तिचं गाव. सिटीतनं बाहेर पडूस्तोवर मी ड्रायव्हरला सूचना देत होतो. एकदा गाडी मेन रस्त्याला लागली की मी शांत झालो. कालच्या मस्तीनंतर सगळ्यांबरोबर घालवलेला वेळ आठवू लागलो. ते एकत्र डबा खाणं, डबा खाऊन झाल्यावर पोटभर एक दुसऱ्याला चिडवणं, डोळ्यात पाणी येईस्तोवर हसणं, शिव्या देत दुसऱ्याला मदत करणं, राकेशचे मुलींबरोबरचे किस्से, मी केलेल्या टिंगलीचा तेवढंच तिखट प्रत्युत्तर देणारी मानसी, कधी जास्तच केलं मी की मारक्या म्हशीसारखी तिची ती नजर, कुठे फिरायला गेलो की तोंडाला फेस येईस्तोवर त्या जागेचं महात्म्य सांगणारा अभी - कुणी लक्ष देत नाहीए हे बघितल्यावर ‘जा मरा’ म्हणायचा, पण “सॉरी” म्हणलं - थोडं “सांग सांग” केलं - की सगळं विसरायचा, ग्रुपमध्ये सगळ्यात शेवटी आलेली गार्गी, आल्या आल्या लगेच सगळ्यांना आपलंसं करणारी, तिचं ते इंग्रजी झाडणं आणि आमच्याकडनं पुणेरी चेष्टा-मस्करीचे धडे घेणं, सगळंच कसं भारी होतं. आयुषला दूषणं देण्यात होणारी आमची चढाओढ, आणि त्याने होणारा हास्यकल्लोळ, मस्त दिवस होते ते.

आठवणींच्या दुनियेत वेळ कधी गेला कळलंच नाही. आम्ही लग्नस्थळी पोहोचलो. सवयीप्रमाणे सगळ्यात शेवटच्या रांगेत जाऊन बसलो. कार्यालय जवळ जवळ रिकामंच होतं. स्टेजवर मानसीच्या नावाची घोषणा करत होते. दोन मिनिटात मानसी शेजारच्या रूममधून बाहेर आली. सुंदर दिसत होती ती खूप. बर्‍याच दिवसांनी तिला बघितलं होतं - तेही साडीत! तिची नजर आमच्या घोळक्यावर पडली. तिच्या चेहऱ्यावर ओळख दिसली. आम्ही सगळ्यांनी हात वर करून आम्ही आलो आहोत ते कळवलं. तिने पण हलकं हसत मान हलवून प्रतिसाद दिला. मानसीचा मेसेज जेव्हा ग्रुपवर वाचला होता तेव्हा विशेष असं काहीच वाटलं नव्हतं मला. पण आता मात्र आनंद होत होता. दुसऱ्याचं भलं झालेलं बघून जो आनंद होतो तो होत होता. मागे झालेल्या अप्रिय गोष्टींच्या पुढे जाऊन आपण मनापासुन कुणाचं तरी भलं इच्छितोय याचं पण मनाला बरं वाटत होतं. त्या कडवट आठवणी अजूनही माझ्या आयुष्याचा भाग होत्या, पण माझ्या आयुष्याच्या कथेत त्यांच्यासाठी तेवढा एकच भाग लिहिला गेला होता.

मानसीला भेटायला आम्ही सगळे स्टेजपाशी आलो. मला नक्की काय बोलावं सुचेना आणि ज्या नेहमीच्या गोष्टी बोलण्यासारख्या असतात त्या आधीच पठ्ठ्यांनी बोलून ठेवल्या होत्या. मानसीने जेव्हा माझ्या मौनाबद्दल मला डिवचलं तेव्हा मात्र राहवलं गेलं नाही मला. नेहमीच साध्या राहणीत पाहिलेल्या मानसीला जेव्हा मी त्या मेकअपच्या थरामध्ये बघितलं तेव्हाच मनात आलेलं - ‘केवढा हा मेकअप? साधीच छान दिसली असती’. म्हणून मी तिच्या मेकअपबद्दल टोला लगावला तिला. तिने कदाचित लग्न होतं म्हणून प्रतिटोला नाही हाणला. पण हसत हसत जाताना “नाही सुधारणार तू” म्हणून गेली (या वाक्याचा एक टीशर्टच बनवून घ्यायला पाहिजे मी). मानसीला भेटून आम्ही परत आमची जागा गाठली. लग्न लागेपर्यंत आमच्या चांगल्या गप्पा रंगल्या. बऱ्याच महिन्यांचा बॅकलॉग क्लियर केला आम्ही.

साधारण बारा वाजले होते. आम्हाला उत्सुकता लागली होती सगळ्यात महत्त्वाच्या घोषणेची - जेवणाच्या घोषणेची. लग्न वेळेवर लागलं आणि त्यानंतर आम्ही जेवणावर ताव मारला. कावरेचं श्रीखंड तर एक नंबर होतं. मनाने आणि पोटाने तृप्त होऊन आम्ही नवदाम्पत्याला आशीर्वाद देण्यास सिद्ध झालो. खरंतर ही खबरदारी सगळ्या इच्छुक वधू-वरांनी घेतली पाहिजे. लग्नातल्या जेवनाकडे एकदम काटेकोर लक्ष द्यायला हवं. कारण तृप्त झालेले लोक त्यांना मनापासून आशीर्वाद देतील आणि त्यांचे पुढचे आयुष्य सुखमय होईल. शेवटी ‘जेवण हैं तो जीवन हैं’ असं उगीच म्हणत नाही लोकं. मानसी आणि कुणाल बरोबर फोटो, सेल्फी काढून झाल्यावर आम्ही आमची भेटवस्तू त्यांना सुपूर्द करून स्टेजवरून खाली आलो.

कालच्या प्रवासाने आणि पोटातल्या श्रीखंडाने आता सगळेच पेंगले होते. सगळे हॉटेलवर माघारी आलो आणि आराम करायचा ठरवला. संध्याकाळी भेटायचं ठरवून सगळे झोपले. संध्याकाळी सहा वाजता उठून सगळे तयार झाले. रंकाळा तलाव बघायला आम्ही बाहेर पडलो. तळ्याभोवती राकेशने आमचे आणि सवयीप्रमाणे हिरवळीचे फोटो काढले. नंतर आम्ही मिसळ खायला गेलो. कोल्हापूरची मिसळ खायला सगळेच उत्सुक होते. पण जेव्हा मिसळ प्लेटमध्ये ब्रेड बघितला, मूडच गेला सगळा. तरी मिसळीचा मान राखत आम्ही पोटभर मिसळ खाल्ली. मिसळ खाऊन झाल्यावर आम्ही परत रंकाळ्याच्या काठी आलो. आणखी थोडावेळ गप्पा मारल्यावर अभीने माघारी हॉटेलवर जाण्याचा विषय काढला. रात्रीचा थंड वारा तळ्याच्या कठड्यावर बसल्याबसल्या छान वाटत होता. माझं तर मन नव्हतं इतक्यात माघारी जाण्याचं. शेवटी अभी आणि राकेश निघाले हॉटेलकडे. मी आणि गार्गीने थोडावेळ तिथंच बसण्याचं ठरवलं.

काही काळ शांततेत गेला. नंतर मी गार्गीला म्हणालो, “मस्त वाटतोय ना थंड वारा चेहर्‍यावर. शांत वाटतंय किती.”

“हं… तुला माहितीए मला कशाची आठवण येतीए?”

“कशाची?”

“आपल्या नाईट शिफ्टस्ची! फक्त कठड्याऐवजी आपण ओएटीच्या पायऱ्यांवर बसायचो.”

“हो… आणि प्रदूषित पाण्याऐवजी रातराणीचा मस्त सुगंध दरवळायचा.”

“हो… आणि आपल्या कधीही न थांबणारा गप्पा.”

“त्या कधीच न थांबणाऱ्या होत्या कारण बोलताना तुला थांबवण्याची कुणाचीच हिंमत नव्हती.”

“ए, मी एवढं पण नव्हते बोलत बरं का!”

“हा सेम डायलॉग मारायचीस तू त्यावेळेस पण.”

“तू काय कमी आहेस का बोलण्यात? तुला पण तेवढंच बोलायला लागतं.”

“हो, पण मी शक्यतो जवळच्या माणसांपाशीच तेवढं बोलतो. पण तू मात्र कुठल्याही अनोळखी माणसाने ‘टीम मध्ये नवीन का?’ विचारलं, तरी मोठ भाषण देतेस.”

“तू मला ती गोष्ट कधीच विसरु देणार नाहीएस ना.”

“नाही, जोपर्यंत माझ्या लक्षात आहे तोपर्यंत तरी नाही.”

मग ओएटीच्या पायऱ्यांवर व्हायच्या तशाच गप्पा रंगल्या आमच्या. खूप दिवसांनी एवढं मनमोकळं बोललो होतो मी कुणाशी तरी. त्या गप्पांच्या ओघात आमच्या दोघांत थोडं फार चालायचं त्या फ्लर्टींगचीही आठवण झाली.

गार्गी सोबत फ्लर्टींग नेहमीच सोपं वाटायचं. कारण तिचं मन साफ होतं. माझ्या कुठल्या बोलण्याचा ती विकृत अर्थ लावेल असं कधीच वाटलं नाही मला. आणि दुसरी गोष्ट म्हणजे तिच्याविषयी माझ्या मनात मैत्री पलीकडे कुठल्या भावनाही नव्हत्या. त्यामुळे कोणाला इम्प्रेस करायचं दडपणही नसायचं. गार्गी एक कॉन्फिडन्ट नव्या युगाची मुलगी होती. तिचं माझ्याबरोबर फ्लर्टींग ही मी त्याच स्पिरिट मधे घेतलं होतं. आमचं कॅज्युअल फ्लर्टिंग कधीकधी मात्र माझ्याही कम्फर्ट लेवलच्या बाहेर जायचं. तिच्या मैत्रीचा खूप आधार होता मला माझ्या काही निराश दिवसांमध्ये. एन्जॉय करायचो मी तिची कंपनी, अगदी आज एवढ्या दिवसानंतर करत होतो तशीच.

गप्पा मारता मारता आता बराच उशीर झाला होता. दोघं परतीच्या वाटेला लागलो. उद्याच्या पन्हाळ्याच्या ट्रेक बद्दल दोघेपण एक्साईटेड होतो. आमच्या मागच्या एकत्र ट्रीपच्या - सिंहगडच्या - आठवणी निघाल्या. बोलता बोलता पंधरा मिनिटांत आम्ही हॉटेल वर पोहोचलो. पहिल्या मजल्यावरच्या आमच्या रूम्स पर्यंत आलो. एकमेकांना “गुड नाईट” म्हणून झालं. तिने तिचा दरवाजा उघडला आणि तेवढ्यात मी तिला आवाज दिला.

“गार्गी!”

“काय रे?”

“उद्या नीट बूट घालून ये, नाहीतर परत पाय मुरगळेल तुझा.” तिची खेचण्यासाठी मी म्हणालो.

“पाय मुरगळला तर आहेस की तू सांभाळायला.” हसत उत्तर देत ती तिच्या रुममध्ये गेली.

“हो ते तर आहेच.” स्वतःशीच हसत मी पुटपुटलो.

झोपण्यासाठी मी डोळे मिटले. मानसीचा लग्नातला हसरा चेहरा डोळ्यासमोर आला. माझ्या आयुष्याच्या कथेचा आज एक अध्याय पूर्ण झाला होता. उद्यापासून कदाचित नवीन अध्याय चालू होईल. गार्गीचं मगाचं वाक्यही डोक्यात घुमत होतं - “तू आहेस की सांभाळायला”. पुढच्या वाटचालीचा जरी एक धूसर अंदाज होता तरी माझ्या या आयुष्याच्या कथेचा शेवट काय याचा अंदाज लावता लावता कधीतरी मी निद्रेच्या कुशीत समावलो.

भाग ९ - गार्गी

Harshal Suryawanshi — Sat, 02 May 2020 05:58:00 +0000

मानसीच्या लग्नाची बातमी ग्रुप वर धडकल्यानंतर सगळ्यांनी तिला काँग्रॅच्युलेशन केलं. मी पण माझे दोन शब्द टाकले. नंतर तिने जेव्हा इन्व्हिटेशन कार्डचा फोटो टाकला तेव्हा परत एकदा काँग्रॅच्युलेशन्स राउंड झाला. मला वाटलं होतं की लग्नाला कोल्हापूरला जाण्याचा सगळ्यांचा काही तरी बेत ठरेल पण तसं काही घडलं नाही. आता पहिल्यासारखा ग्रुप काही ॲक्टिव नव्हता. दोन वर्षात बरच काही बदललं होतं, बरच काही सांगायचं राहून गेलं होतं.

सिंहगडच्या ट्रेक नंतर मला ग्रुपमध्ये ॲड करण्यात आलं - व्हाट्सअप आणि ऑफिस दोन्हीकडे. जेवायला तरी मी अजूनही माझ्या आधीच्या मैत्रिणींबरोबर जात असले तरी ऑफिसमध्ये माझं स्टेटस आता प्रेशर राहिलं नव्हतं. सगळ्यांबरोबर संध्याकाळच्या चहाला जाणं, एकमेकांची थट्टा-मस्करी करत राहणे, गरज पडली तर दुसऱ्याची मदत करण्यासाठी स्वतःचं काम बाजूला ठेवणं आणि सगळ्यात महत्त्वाचं - आयुषला शिव्या देणे हे माझ्या हळूहळू अंगवळणी पडलं होतं.

ग्रुपचा हिस्सा झाल्यापासून ऋषभशीही बोलणं वाढलं होतं. त्या संध्याकाळी त्याच्या खांद्यावर डोकं ठेवून झोपताना मनाच्या पटलावर उमटलेल्या भावनांची एक अस्पष्ट आठवण पुढचा महिनाभर मला सतावत होती. एरवी जे माझ्या मनात असतं तेच ओठांवरही असतं. पण ऋषभच्या बाबतीत मनाचा काही नेम लागत नव्हता. काही दिवस असे असायचे की तो आजूबाजूला असला, माझ्याशी बोलत असला की पूर्ण जगाचा विसर पडायचा. तर कधी कधी तो नुसता एक मित्र म्हणूनच बरा वाटायचा. मुळात ऋषभ माझ्या ‘टाईप’चा नव्हता. पण त्याचे काही पैलू इतके वेगळे आणि रिफ्रेशिंग होते की नकळत त्याच्याबद्दल मी विचार करायला लागायचे. शिवाय कितीही वेळ आम्ही एकमेकांबरोबर घालवला, कितीही व्हाट्सअप वर चॅट केलं तरी ते सगळं ‘प्लटॉनिक’ होतं. ऍटलिस्ट त्याच्याकडं तरी. मुलं जेव्हा एखाद्या मुलीच्या मागे लागतात तेव्हा ते कळतं लगेच त्यांना. पण ऋषभ कडणं कधी मला तसे सिग्नल्स भेटले नाहीत. आणि माझं पण नक्की काय ठरत नव्हतं ऋषभबद्दल. क्रश होतं पण प्रेम? माझं मलाच माहित नव्हतं.

ऋषभशी जशी माझी केमिस्ट्री जुळली होती तशीच त्याची मानसीशीही चांगली केमिस्ट्री होती. मी जेव्हा जॉईन झाले होते तेव्हा पण दोघं बोलायचे पण ते अताइतकं सहज नव्हतं. बोलता-बोलता कधीकधी दोघेही शांत व्हायचे पण माझी जशी मैत्री वाढत गेली तसेच त्याची आणि मानसीची मैत्रीही वाढत गेली. मला कधी कधी वाटायचं की दोघांचं काहीतरी चाललंय की काय. त्यामुळे मी पण ऋषभ विषयीच्या माझ्या भावनांना आवरायचे. उगाच नंतर मनस्ताप होण्यापेक्षा आधीच मनाला आवर घातलेला बरा.

महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात माझी नाईट शिफ्ट असायची. सोबत ऋषभ आणि आयुष होते टीममधनं. आयुषचा आणि ऋषभचा ३६ चा आकडा असल्यामुळे आम्ही दोघं सेपरेट जायचो रात्री जेवायला कॅफेटेरियात. जेवण झालं की थोडा वेळ बाहेरच असलेल्या ओपन एअर थिएटर च्या पायऱ्यांवर बसायचो. बाजूच्या बागेत लावलेल्या रातराणीचा मोहक सुगंध दरवळत असायचा. काम जास्त नसलं की चांगल्या गप्पा रंगायच्या आमच्या तिथे. एकदा असाच विषय निघाला तर मग मी त्याला त्याच्या रिलेशनशिप स्टेटस बद्दल विचारलं. त्याने त्यावरही जोक मारत तो सिंगल असल्याचं सांगितलं. रिलेशनशिप्स या विषयावर आणखी थोडं बोलणं झाल्यावर आम्ही परत ओडिसी कडे परतलो. परतताना मनाला घातलेला आवर सुटू पाहत होता.

हळूहळू मी ऋषभशी फ्लर्ट करू लागले. ‘आय अॅम इंटरेस्टेड इन हिम’ असे सिग्नल्स त्याला देऊ लागले. तोही फ्लर्ट करायचा इन रिटर्न. पण एका लिमिट पर्यंतच. त्याच्या डोक्यात जणू काही फ्लर्टींग ची क्वांटिटी आणि क्वालिटी ठरलेली होती. विषय थोडा जास्तच सिरीयस होतोय असं वाटायला लागलं त्याला की तो चलाखीने विषय बदलायचा. आमची ही जुगलबंदी आवडायची मला. ऋषभ काही एवढाही वेडा नव्हता की मला त्याच्या विषयी काय वाटते याचा त्याला आतापर्यंत अंदाज आलेला नसावा. मलाही त्यामुळे कळलं होतं की ‘ही इज नॉट इंटरेस्टेड इन मी’ ऍटलिस्ट रोमँटिकली तरी. पण मेंदूला जरी या गोष्टी कळल्या तरी मनाला कळायला वेळ लागतो. त्यामुळे अधेमधे आमचं फ्लर्टिंग चालायचंच. पुढचे काही महिने असेच तळ्यात-मळ्यात गेले.

एके दिवशी ऋषभने सगळ्यांना संध्याकाळच्या चहासाठी मेसेज केला. संध्याकाळी तसा सगळाच ग्रुप जायचा चहाला. एक जण उठला की सगळे जॉईन व्हायचे. पण ऋषभने आज ऑफिस च्या चॅटवर विशेष करून सगळ्यांना चहासाठी बोलावलं होतं. चार वाजता आमचा पूर्ण ग्रुप थर्ड फ्लोअर च्या कॅफेटेरियात पोहोचला.

“काय रे, पार्टी देतोस का?” मानसीने आल्या आल्या सवाल केला.

“अरे वा! पार्टी! मित्र असावा तर असा. कारण नसताना पार्टी देणारा.” अभीने पुस्ती जोडली.

“बरं झालं. भूक लागली होती मला खूप. दुपारी थोडं कमीच जेवलो होतो. प्रॉब्लेम सॉल्व्ह! थँक्यू ऋषभ.” राकेश म्हणाला.

“एवढं उत्तेजीत होऊ नका मित्रांनो. खरंतर पार्टी तुम्हा लोकांना द्यावी लागणारे मला. पण तुम्ही एवढा आग्रह केलाच तर मला तो मोडवत नाहीए आता.” ऋषभ म्हणाला.

त्याचं बोलणं ऐकून क्षणभरासाठी सगळे कन्फ्युज झाले.

“काय म्हणतोएस ऋषभ तू? कसली पार्टी द्यायचिए आम्ही तुला?” मी कपाळावरच्या अठ्यांसहित विचारलं.

“आणि तू असा कसा नुसतं आमच्या म्हणण्यावर पार्टीसाठी तयार झालास? काहीतरी गंभीर घडलंय याचा अर्थ.” मानसी ऋषभल उद्देशून म्हणाली.

“गंभीर वगैरे काही नाहीए. काही दिवसांपूर्वी मी दुसर्‍या कंपनीत इंटरव्ह्यू दिला होता जॉबसाठी. मी सहज म्हणून इंटरव्ह्यू देऊन आलो. मला वाटलंही नव्हतं की माझी निवड होईल. पण त्यांचा कालच कॉल आला जॉब ऑफरचा. म्हणलं सगळ्यांना एकत्र बोलवून सांगावं. या महिन्याअखेरीस मला ही कंपनी सोडावी लागणार आहे.” ऋषभ मधेच बोलायचा थांबला.

काँग्रॅच्युलेशन्स, सही, एक नंबर, अभिनंदन, असे शब्द सगळ्यांच्या तोंडून निघाले.

“म्हणून म्हणलं तुम्हा सगळ्यांनाच मला पार्टी द्यावी लागणारे - फेअरवेल पार्टी.”

“लेका एवढ्या चांगल्या पोस्टवर एवढं इन्क्रिमेंट मिळाल्यानंतर पण तू आमच्याकडं पार्टी मागतोएस? मानसी बरोबरच बोलली असा कसा तू चाय पार्टी द्यायला तयार झालास. एवढ्यावर नाही भागणार मित्रा. जंगी पार्टी पाहिजे तुझ्याकडून.” राकेश म्हणाला.

“हो म्हणजे ही चाय पार्टी देतोय तर राहू दे आता, पण नंतर मस्त सेलिब्रेट करू आपण. आणि फेअरवेल पार्टी पण असेलच.” अभी म्हणाला.

“चला एकदाचा सुटलास तू आयुषच्या तावडीतून.” मानसी म्हणाली.

“सगळ्यात जास्त त्याचाच आनंद आहे.” ऋषभ हसत म्हणाला.

पुढचा अर्धा तास ऋषभ त्याच्या नवीन जॉब विषयीच्या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरं देत होता. सगळे शब्द माझ्या कानांवर पडत होते पण त्यांना समजण्याचा मनस्थितीत नव्हते मी. असं म्हणतात की जेव्हा एखादी गोष्ट तुमच्याकडे नसते तेव्हा आपल्याला त्याची खरी किंमत कळते. ऋषभ जाणार या गोष्टीने मी फार बेचैन झाले. आतापर्यंत त्याच्याविषयी मी माझे मन बनवले होते. त्याला माझ्यात इंटरेस्ट नाही हे जानवल्यापासून मी पण हळूहळू सावरलं होतं स्वतःला. माझं स्वतःचं मत त्याच्याविषयी कधीच स्पष्ट नव्हतं त्यामुळे ते थोडं सोपंही झालं. पण तो जाणार या विचाराने त्याच्याविषयीच्या सुप्त भावना परत उफाळून आल्या.

ऋषभची फेअरवेल पार्टी आम्ही तो जायच्या एक आठवडा आधीच केली. शेवटचा आठवडा आमच्या दोघांचाही नाईट शिफ्टचा होता त्यामुळे ऑफिसमध्ये सगळे एकत्र असण्याची तीच वेळ होती. खूप गप्पा विनोद झाले त्या दिवशी. नंतर गाडी थोडी ‘हार्ट टू हार्ट’ मनोगतांकडे वळाली. जसजसा एक एक जण बोलू लागला तसतसं सगळ्यांना जाणवू लागलं की ग्रुप कुठून कुठपर्यंत कसा आला होता. इट वॉज अॅन एंड ऑफ अॅन इरा. पुढे भेटू, बोलू, या वायद्यानबरोबर सगळे घरी रवाना झाले. मनात सगळ्यांना माहिती होतं की वेळेच्या प्रवाहात ही नाती नंतर मागे पडणार होती.

ऋषभबरोबर शेवटचा आठवडा मात्र मस्त गेला. सोडून जाणार म्हणून त्याला कामाचा ताण नव्हता. मलाही काही अर्जंट काम नव्हतं. त्यामुळे OAT च्या पायर्‍यांवर चांगल्या गप्पा रंगायच्या आमच्या. त्यावेळेस येणाऱ्या काही दिवसात तो जाणार याचा विसर पडायचा. फक्त वर्तमानात जगायचे मी. शेवटच्या दिवशी कॅबच्या वेळेच्या एक तासभर आधी ऋषभ माझ्या क्युबिकल मध्ये माझ्या शेजारी येऊन बसला.

“किती काम करणार गार्गी तू? बास कर आता.” ऋषभ खोडकरपणे म्हणाला.

“काय काम केलंय मी या आठवड्यात? तुझं काय तू तर कंपनी सोडून चाललाएस. तुझ्यामुळे मी पण माझं काम बाजूला ठेवलंय.”

“हं. त्यामुळेच तू माझी बेस्टस्ट फ्रेंड आहेस.”

“पण तू इकडे कसा आलास? आयुष नाहीयए वाटतं जाग्यावर?”

“अरे आयुषला कोण भीक घालतंय? आणि मी तर नाहीच नाही.” मागे वळून आयुष आहे का ते बघत ऋषभ उत्तरला.

“हो बघितलंय मी ते बऱ्याच वेळा.”

“बोर होत होतं नुसतं बसून तिकडे. म्हणलं शेवटच्या काही गप्पा माराव्यात तुझ्याशी.”

“कंपनी सोडून चाललाएस, जग नाही. आणि आत्ताच तर गप्पा मारून वर आलो होतो आपण.”

“हो पण आज गप्पांमध्ये मजा नाही आली एवढी. आणि तू केव्हापासून बोलण्याचा चान्स सोडू लागलीस?”

“ए… मी एवढं पण नाही बोलत बरं का!”

“हो का? तुला आपली पहिली भेट आठवते? तुला मी टीममधे नवीन जॉईन झालीस का म्हणून विचारलं होतं आणि तू पूर्ण हिस्टरी-जॉग्रफी सांगितली होतीस.”

“हो आठवतंय ना. पण मुद्द्याचच बोलले होते तेव्हा मी. ऑफिसमध्ये तू एकटाच काम करत होतास. मला वाटलं होतं एकदम सिन्सिअर मुलगा आहे.”

“वाटलं होतं म्हणजे काय? सिन्सियरच आहे मी. दिलेलं काम अगदी शेवटच्या क्षणी एकदम सिन्सिअरली करतो मी.”

पुढचे पंधरा मिनिटे आम्ही आमच्या सुरुवातीच्या दिवसांची उजळणी करत होतो. सिंहगडच्या ट्रिपचा विषय निघाला आणि बस मधली ती आठवण ताजी झाली. थोड्यावेळात ऋषभ जाणार याची प्रकर्षाने जाणीव झाली. मला पुढे काही बोलवेना. कंठ दाटून आला होता. डोळ्यांच्या कडा ओल्या व्हायला लागल्या होत्या. माझा तो अवतार बघून ऋषभ ही शांत झाला. मी ऋषभ कडे बघून हसायचा प्रयत्न केला पण तो साफ फसला. मला बघून ऋषभ समजावणीच्या स्वरात म्हणाला -

“अगं एवढं टेन्शन का घेतेस? तूच म्हणालीस ना की कंपनी सोडून चाललोए जग नाही म्हणून. यानंतर पण भेटत राहूच की आपण.”

“हो माहितीए मला. पण तू माझा सगळ्यात चांगला मित्र होता इथे.” आणखी काहीतरी बोलायचं होतं मला पण पुढे काही बोलवेना.

“हो आणि पुढे पण चांगलाच मित्र राहील. बाकीचे आहेतच की इथे. काय माहिती माझ्या जागी जो कोणी येईल त्याच्याशी किंवा तिच्याशी चांगली मैत्री होईल तुझी. कदाचित माझ्या पेक्षाही जास्त चांगली.”

मी शांतच आहे हे बघून ऋषभ पुढे बोलला. “मला पण तुझ्याएवढंच वाईट वाटतंय सगळ्यांना सोडून जाताना, तुला सोडून जाताना. मन तर माझंही नाहीए. पण या गोष्टी होतच राहतात. सगळंच आपल्याला आवडतं म्हणून अगदी तसंच्या तसं राहत नाही. उद्या तू हा प्रोजेक्ट सोडून जाशील कदाचित. भेटणं - निरोप घेणं, हे चालूच राहणारे आणि त्याने येणारे आनंद - दुःख हे पण चालूच राहणार आहे. जुन्या गोष्टींना घट्ट पकडून ठेवलं तर नवीन अनुभव येणार कुठून? तू असा विचार कर, यामुळे आणखी एका नवीन व्यक्तीशी मैत्री होईल तुझी. आणि आपले जुने मित्र आहेतच की. कदाचित मी गेल्यावर आयुष तुझा नेक्स्ट बेस्ट फ्रेंड होईल. यू नेवर नो.” त्याच्या त्या वाक्यावर डोळ्यातनं आसवाचे दोन थेंब पडले, पण ओठांवरही हसू आलं. त्याला एक चापट लगावली मी.

शिफ्ट संपवून आम्ही आमच्या कॅबमध्ये बसलो. आमच्या रूटवर आज आम्ही दोघेच होतो. माझं घर अवघ्या दहा मिनिटांमध्ये येणार होतं. कॅब माझ्या घराच्या गल्लीत शिरली. ऋषभकडे बघत मी म्हणाले -

“आठवण राहू द्या आमची, ऋषभ सर.”

माझा हात हलकेच दाबत तो म्हणाला, “माझ्या सगळ्यात फेवरेट स्टुडन्टला कसा विसरु शकेल मी?”

कॅब थांबली. मी गाडीतून खाली उतरले.

“गुड नाईट गार्गी.” ऋषभ म्हणाला.

“गुड नाईट अँड गुड बाय.” मी म्हणाले.

ड्रायव्हरने एक्सिलेटरवर पाय ठेवताच गाडी पुढे निघून गेली, मला अंधारात सोडत, एकटंच.

भाग ८ - मानसी

Harshal Suryawanshi — Fri, 01 May 2020 06:51:00 +0000

आरशासमोर बसलेली मी माझ्या प्रतिबिंबाकडे बघत होते. स्वतःकडे बघून हलकेच हसत होती. अंघोळ केल्यावर सुद्धा चेहऱ्यावरची हळदीची सुवर्णछटा अजून काही पूर्ण गेली नव्हती. उद्या येणाऱ्या सुखमय क्षणांची आजच्या हळदी समारंभात पाऊलखुणा दिसल्या होत्या. लग्नघर असल्यामुळे घरात काही ना काही गडबड चालूच होती. पाहुण्यांची कार्यक्रमाची तयारी, नातेवाईकांचे सल्ले, माझे मेकअप-कपडे, फोटोग्राफरच्या सूचना असं सगळा सकाळपासून कल्लोळ माजला होता. पण तरी सगळं कसं जुळून येऊन व्यवस्थित पार पडत होतं काय माहित. तसंही मला या गोष्टींची जास्त तसदी घ्यायची नव्हती. मला फक्त उद्याची वाट बघायची होती - लग्न समारंभाची - त्याच्याबरोबरच्या आयुष्याची.

आपल्याकडे जशी बहुतेक लग्न ठरतात - तसंच माझंही ठरलं होतं - ‘अॅरेंज्ड मॅरेज’. काम करता करता तीन वर्षे होऊन गेली होती. कामात मी सेटल झाले होते. घरच्यांनी माझ्याकडे लग्नाचा विषय काढला आणि मी माझी मंजुरी दिली. आयुष्यात जे काही मिळवायचं होतं ते ते मी बऱ्यापैकी मिळवलं होतं. मुळात माझ्या आयुष्याकडून अपेक्षा साध्याच होत्या. माझ्या आई-वडिलांना माझा अभिमान वाटावा असं करणं, मी जे काही काम करेल त्यात प्रावीण्य मिळवणं, आणि ज्याच्याबरोबर भविष्याची स्वप्न रंगवू शकेल असा जोडीदार निवडणं.

साधारण एका वर्षात ती शेवटची अपेक्षाही पूर्णत्वास आली. माझी आणि कुणालची भेट झाली. माझ्या बाबांच्या एका मित्राचे ते चिरंजीव. फोटो पाहून झाल्यावर आणि पत्रिका जुळल्यानंतर भेटायचं ठरलं. एकेदिवशी मुलाकडची मंडळी आली आमच्याकडे मला बघायला आले. आधी अशा बैठकांचं जाम टेन्शन यायचं. बोलायचं काय, करायचं काय, नीट काही माहिती नव्हतं. आई तर कधी सूचना देताना थकत नसे. पण थिअरी कितीही रटली तरी प्रॅक्टिकल मध्ये तारांबळ उडतेच. त्यात प्रत्येक बारीकसारीक गोष्टींकडे सगळ्यांचं लक्ष, प्रत्येक कृतीचं दोन्ही बाजूंनी विश्लेषण ते वेगळंच. त्यामुळे भांबावून जायचे मी, पण आता एक वर्ष असे कार्यक्रम करून ती भीती गेली होती. आणि भीती गेल्यामुळे आपोआपच सगळ्या गोष्टी व्यवस्थित होत होत्या.

तर कुणाल, त्याचे आई-बाबा आणि बहिण मला बघायला आले होते. प्रथेचे चहा पोहे आणि प्रश्न झाल्यानंतर आम्हा दोघांना एकांतात बोलण्यासाठी आतल्या खोलीत पाठवलं गेलं. आता पहिल्या भेटीत, बाकीचे नातेवाईक समोर नसले तरी, एकांतात काय बोलणार दोन अनोळखी लोकं? एकमेकांच्या अपेक्षा-आकांक्षा, शौक-सवयी याबद्दल विचारणा झाली आणि आणखी एक-दोन जुजबी प्रश्नांनंतर शांतता पसरली. दोघांचाही ‘कोटा’ संपला होता.शेवटी रूममधून निघायच्या आधी कुणाल म्हणाला, “हे बघ मानसी, असं एक-दोन भेटीत मला स्पष्ट काही सांगता येणार नाही. आय मीन आय लाईक यू, पण तुझ्याबरोबर आणखी थोडावेळ स्पेंड केल्याशिवाय, तुला आणखी थोडं जाणून घेतल्याशिवाय, मला कुठलाच निर्णय घेता येणार नाही. तुझं काय मत आहे याबद्दल?”

खरंतर मला पण ही धाकधूक होतीच. पण मी ती मनाच्या एका कोपर्यात डांबून ठेवली होती. दोन-तीन भेटीत, नातेवाईकांच्या माहितीवर, आपल्याला कमीत कमी मुलाची बेसिक आयडिया तर येईल. आणि मग भेटीदरम्यान आणखी थोडा अंदाज येईलच. पण तेवढ्यावर स्वभावाचा खराअंदाज येईल का याबद्दल शंका होतीच. कधी असंही वाटायचं की दोनदा भेटलं काय आणि दहा वेळा भेटलं काय माणसाच्या स्वभावाचा अंदाज लावणं कठीण. शेवटी या प्रश्नाचं उत्तर ‘नशिबाच्या खेळ’ ठरवून मी याबद्दल विचार करणं सोडून दिलं. पण तोच प्रश्न कुणालकडून ऐकून मला एकदम हलकं वाटलं. त्याच्या मताशी मी सहमती दाखवली आणि आम्ही आमचा निर्णय आमच्या आई वडिलांना कळवला. माझ्या आईवडिलांसाठी हे थोडं अनपेक्षितच होतं. त्यांच्या ‘चवीत’ बसणारा नव्हतं. पण माझं म्हणणं समजून, माझ्या मताचा विचार करत आणि आदर राखत त्यांनी मंजुरी दिली.

पुढचा महिना म्हणजे मनाला आवरण्याची कसरत होती. भावनांच्या रेशीमधाग्यावर चालणाऱ्या मनाचा तोल संभाळायचा होता. आम्ही चार-पाच वेळा भेटलो बाहेर ‘डेट’वर. पहिल्या एक-दोन भेटी म्हणजे अगदी नाटकाच्या प्रयोगासारख्या होत्या - ‘रिहर्स्ड’. ठरवून आलेले मुद्दे संपले की पुढे बोलणं कठीण व्हायचं. पण एकदा ते सुरुवातीचं अडखळलेपन गेल्यानंतर मात्र एक दुसऱ्यांच्या खऱ्या स्वभावाची थोडीफार ओळख होऊ लागली. आधी कुणी गर्लफ्रेंड-बॉयफ्रेंड होता का इथपासून मला स्कुटी सुद्धा चालवता येत नाही इथपर्यंत सगळ्या गोष्टींवर आम्ही मनमोकळे बोललो.

दोघांनीही घरी पसंती सांगितल्यावर पुढचं काम घरच्यांनी त्यांच्याकडे घेतलं. मुहूर्त, कार्यालयाचं बुकिंग वगैरे पारंपरिक जबाबदाऱ्या त्यांनी त्यांच्याकडे घेतल्या. आम्हा दोघांकडे नवीन प्रथांचं डिपार्टमेंट दिलं गेलं होतं. प्री-वेडिंग फोटोशूट, मित्र-मैत्रिणींची राहण्याची व्यवस्था, डिजिटल आमंत्रनं, अगदी हनिमून डेस्टिनेशन सुद्धा. प्री-वेडिंग फोटोशूट सारखे खर्चिक सोहळे माझ्या तत्त्वात बसणारे नव्हते. कुणालचं म्हणणं होतं की एकदाच होणाऱ्या लग्नात हौस करणं काही चुकीचं नाहीए. मला त्याचं म्हणणं पटलं ही पण माझं त्याविषयीचे मत आणि भावना त्याला सांगितल्यावर आम्ही तो कार्यक्रम रद्द केला.

बघता बघता लग्नाआधीचे ते गुलाबी दिवस सरले. उद्या दुपारी मी आणि कुणाल लग्नाच्या रेशीमगाठीत कायमचे बांधले जाणार होतो. उद्याचा दिवस उजाडण्यासाठी आजची रात्र मात्र सरायला हवी होती. पण हृदयाच्या गतिमान ठोक्यांमुळे आजूबाजूचं सर्व काही संथ भासत होतं, अगदी ही रात्र सुद्धा. शेवटी आरशासमोरनं उठून मी झोपायला निघाले. हृदयाचे ठोके नियमित करण्याचा तोच एक उपाय होता.

पहाटेच उठल्यानंतर सगळ्यांची धावपळ सुरू झाली होती. आपापल्या नेमून दिलेल्या कामाला सगळेच लागले होते. बाबा सगळ्यांना सूचना देत होते. फोनवर फोन चालू होते त्यांचे. आई मधे मधे त्यांच्याकडून राहिलेल्या गोष्टींची त्यांना आठवण करून देत होती. या सगळ्या धांदलीत मी मात्र अनपेक्षितरीत्या शांत होते. सगळ्यांचं आवरून झाल्यावर आम्ही लग्नस्थळी पोहोचलो. सकाळचे नऊ वाजले होते. आम्ही सगळे तडक वधू कक्ष गाठला. थोड्याच वेळात मला पूजेसाठी तयार व्हायचे होते. साडी मेकअप वगैरे सगळं व्यवस्थित झाल्यावर, भटजींनी बोलल्यावर, मी स्टेजवर आले. लग्नाचा मुहूर्त १२:२२ चा असल्यामुळे या वेळेस बहुतेक खुर्च्या रिकाम्या होत्या. काही नातेवाईक, इकडे-तिकडे पळणारी बच्चेकंपनी, आणि मंगल कार्यालयाचे लोक सोडले तर फारसं कुणी नव्हतं.

सगळ्यात शेवटच्या खुर्च्यांवर चार जणांचा घोळका बसला होता. आली होती कंपनी म्हणजे शेवटी. मी त्यांच्याकडे बघते आहे हे बघून सगळ्यांनी हात वर केले - अगदी हजेरी लावल्यासारखी. भटजींसमोर मला काही मात्र तसं करता आलं नाही. मी नुसतं मानेने त्यांना प्रतिसाद दिला. पूजा संपल्यावर मी जाण्यासाठी उठले. तोपर्यंत आमचा ग्रुप स्टेजपाशी आला.

“अरे कधी आलात तुम्ही सगळे?”

“सकाळीच आलोय. आलो, हॉटेलवर जाऊन फ्रेश झालो आणि मग डायरेक्ट इथे” अभी बोलला.

“छान! बर झालं सगळे आलात. ग्रुपवर कुणी नीट रिप्लाय केला नाही येताय म्हणून. मला वाटलं बहुतेक नसेल जमत यायला यांना पुण्यावरून इथं, तेही वीकडेला.”

“सरप्राइज देणार होतो आम्ही सगळे तुला.” राकेश म्हणाला.“माहितीये तुमचं सरप्राइज. स्वतःला सुद्धा दोन दिवस आधी माहीत नसेल की आपल्याला जायचंय का नाही.”

“बरोबर ओळखलस मानसी तू. अभीने सगळं अरेंज केलं दोन दिवसात, गाडी, हॉटेल वगैरे. मग एक एक करत सगळे तयार झाले.” गार्गी म्हणाली.

“अभी ग्रेटच आहे प्लानिंग मधे. थँक्यू अभी. पण आधीच सगळ्यांनी ठरवलं असतं तर हॉटेलचं मी अरेंज केलं असतं.”

“आम्ही सगळे आलोय ते महत्त्वाचं. तुझ्या लग्नाच्या निमित्ताने आम्हाला पण सगळ्यांना एकत्र यायला कारण भेटलं.” गार्गी म्हणाली. “बाय द वे खूप सुंदर दिसतीएस तू.” तीने पुस्ती जोडली.

“का रे तू एवढा गप्प का? पहिल्यांदा तुला ग्रुप मधे एवढं शांत बघितलंय मी.” ऋषभ कडे बघत मी त्याला विचारले.

“खरंतर मी पण बोलणार होतो काही तरी पण नंतर विचार सोडून दिला.”

“का रे बाबा? बोलण्याआधी एवढा विचार कधी पासून करायला लागलास तू?”

“तुझं लग्न आहे ना म्हणलं लग्नादिवशी तरी थोडं आवरावं स्वतःला.”

“बरं राहू दे मग!” पण बोलणार नाही तो ऋषभ कसला.

“मला फक्त एकच विचारायचं होतं.”

“काय?”

“मेकअपचं मटेरियल होलसेलमधे घेतलं होतं का? किती थर चढवलाय चेहऱ्यावर!” ऋषभचं बोलणं ऐकून सगळ्यांना हसू फुटलं.

गार्गीने मात्र त्याला कोपरखळी दिली.

हा कधीच सुधरणार नव्हता. खरंतर मला पण तो मेकअप खूपच जास्त वाटत होता. पण माझ्या मेकअपचे निर्णय माझ्यापेक्षा माझी आई आणि त्या ब्युटी पार्लरवालीच्या हातात जास्त होते.

मला पुढच्या सोहळ्यांसाठी तयार व्हायचं होतं. सगळ्यांचा निरोप घेऊन मी परत वधू कक्षात आले. सगळ्यांना इथे आलेलं पाहून आनंद झाला होता. माझ्या आयुष्याचा एक छोटा पण खूप मोलाचा भाग म्हणजे आमचा तो ग्रुप होता. त्यातही ऋषभ आल्याने बरं वाटलं होतं. तो लग्नाला येईल का नाही याबद्दल थोडी शंकाच होती. साधारण दोन वर्षांपूर्वी जे काही घडलं त्याबद्दल मनात आजही कुठेतरी सल होती. तो इथं आल्यानं मनातली एक पुसटशी शंका नाहीशी झाली होती. आमची मैत्री जरी अगदी पहिल्यासारखी निखळ होती तरी कधी कधी वाटायचं की हे सगळे एक नाटक तर नाहीये ना. पण मग नंतर स्वतःला समजवायचे की ऋषभ चा अभिनय एवढा पण चांगला नाहीए. भूतकाळातल्या बऱ्या-वाईट आठवणींचं ते गाठोडं बाजुला ठेऊन मी भविष्याच्या तयारीला लागले.

पाटावर उभी असलेली मी मान वर करून अंतरपाटाच्या पलीकडचा कुणाल दिसतोय का ते बघण्यासाठी एकदा माझी नजर वर केली. पण दोन्हीकडून अंतरपट चांगलाच वर धरला गेला होता. फार सिरीयसली घेत होते लोकं त्यांचं काम. मंगलाष्टकांच्या प्रत्येक कडव्यागणिक अक्षतांचा वर्षाव होत होता. शेवटचं शुभमंगल सावधान ऐकलं आणि सगळीकडे ढोल ताशांचा आवाज घुमू लागला. आंतरपाट बाजूला झाला. दोघांनी एकाच वेळी एकमेकांकडे बघितलं आणि दोघांनाही त्याचं हसू आलं. एकमेकांना वरमला घालून झाल्या. दोघेही आमच्या आनंदात आता एकरूप झालो होतो. लग्नविधी आधी पाटावर चढलेली मानसी आता पाटावरून उतरताना एका नव्या जीवनात पाऊल टाकत होती.

भाग ७ - गार्गी

Harshal Suryawanshi — Sat, 18 Apr 2020 10:27:00 +0000

असह्य वेदना मला दुसरं काही सुचू देत नव्हत्या. पण तरीही कसंतरी सगळ्यांसमोर मी माझा ‘ब्रेव्ह फेस’ प्रेझेंट केला. माझ्यामुळे उगाच सगळ्यांचा मूड-ऑफ व्हायला नको म्हणून मी त्यांना राहिलेला गड फिरून येण्याचा आग्रह केला. पण मला कुणी सिरीयसलीच घेईना. सगळे माघारी जाण्याचं बोलू लागले. पण मी त्या जीप स्टॅन्ड पर्यंत कसं जाणार हा मोठा प्रश्न होता आणि हे कुणाच्या ध्यानीही येईना.मला नीट उभंही राहता येत नव्हतं, जीप स्टॅन्ड तर दूरच राहिलं. शेवटी ऋषभने सगळ्यांना समजावलं तेव्हा कुठे बाकी सगळे पुढे जाण्यासाठी राजी झाले. ऋषभ मला कंपनी देण्यासाठी माझ्याबरोबर थांबला.

“थँक यू माझ्याबरोबर इथे थांबण्यासाठी.”

“अरे थँक यू कशाला? हे तर माझं कर्तव्यच आहे ना.” ऋषभ मिश्किल हसत म्हणाला.

“थँक यू यार. तू चांगला फ्रेंड आहेस.”

“अरे फ्रेंड्चं सोड, मी तुझा ‘कूल सर’ आहे ना… म्हणून कर्तव्य. फ्रेंडशिप तर कुणीही निभावतं.”

“हो का? थँक यू मग सर.”

“काय ग, असा कसा तुला एवढा मोठा खड्डा दिसला नाही?” त्या छोट्याश्या खळग्याकडे इशारा करत ऋषभने विचारलं.

“तो खड्डा एक तर छोटा आहे, आणि दुसरं म्हणजे आपण काही सारखं खाली बघून चालत नाही. त्यामुळे नाही दिसला तो खड्डा आणि पडला पाय त्यात.”

“ह्म्म्म… खूपच दुखतंय का? चालता येईल तुला सगळे आल्यानंतर?”

“सिरियसली माहित नाही. स्प्रे मारल्यावर सगळं बधीर झालंय. आता पायावर वजन द्यायची पण भीती वाटतीए.”

“डोन्ट वरी. उचलून घेऊन जाऊ तुला स्टॅन्ड पर्यंत. जिमला जाण्याचा काहीतरी उपयोग होईल.”

“मला पायी यायचंय खाली. मी कधीच ट्रेकिंग केलं नाहीए. म्हणलं सगळ्यांबरोबर असं एडवेंचर करायला मजा येईल. आय होप सगळे येईपर्यंत आय अॅम एबल टू वॉक.”

“अगं कशाला एवढं टेन्शन घेतेएस. ट्रेकला परत येता येईल. आधी स्वतःला सांभाळ.”

“माझ्या एकटीचा प्रश्न असता तर एवढं काही वाटलं नसतं. तू म्हणल्याप्रमाणे परत येता येईल. पण ‘फॉर दोज हू वेर लुकिंग फॉरवर्ड फॉर दिस’ त्यांचं वाईट वाटतंय.”

“अरे ती लोकं पन्नास वेळा असं इकडे तिकडे भटकत असतात. तू नको टेन्शन घेऊस त्यांचं.”

“बरं. बघू. इफ आय स्टील कान्ट वॉक व्हेन दे रिटर्न, तर मग आपण जीपने जाऊ…नाहीतर चालत.”

“ओके. तू म्हणशील तसं करू.”

पुढचा पाऊण तास आम्ही बरंच काही बोलूनही काहीच बोललो नसल्यासारखा गेला. बरेच जोक्स मारले गेले आणि त्यावर बरंच हसणंही झालं. टीममधल्या सगळ्यांच्या नकला आणि स्वभावविशेष मला कळाले. याआधी कधी ऋषभला असं मनमोकळं बोलताना पाहिलं नव्हतं मी. मला नेहमी थोडा अलिप्तच वाटायचा तो. असं नाही की तो जास्त बोलायचा नाही पण तो फार प्रॅक्टिकल बोलायचा, एकदम विषयाला धरून. आज मात्र त्याची वेगळीच बाजू पाहायला मिळत होती, फालतू बडबड करणारा, अशक्य अशा सिच्युएशन्स इमॅजिन करायला सांगून त्यावर विचित्र प्रश्न विचारणारा, दुसऱ्यांची (जास्त करून माझीच) उडवणारा आणि मी त्याच्यावर काही जोक मारला तर माझ्याएवढाच हसणारा.

मी मारलेल्या एका डायलॉग वर आम्ही हसत असतानाच आमचा ग्रुप परत आला. सगळ्यांनी कार्यक्रम थोडं लवकरच उरकला असावा माझ्यामुळे. पण अॅटलिस्ट ते फिरून आले त्यामुळे एवढं गिल्टी वाटत नव्हतं मला. आता मात्र खरी परीक्षेची घडी आली होती. मनातल्या मनात मी आशा करत होते की मी चालू शकेल. मी उठून पहिलं पाऊल टाकलं आणि खूष झाले. मला वाटलं होतं त्यापेक्षा बरंच कमी दुखत होतं. ऋषभने सपोर्टसाठी माझा हात धरला होता. तसं मला एकटीला चालता आलं असतं पण मला उगाचच रिस्क ही घ्यायची नव्हती. आणि ऋषभचा हात हातात असण्याने काही वाईटही वाटत नव्हतंच!

“गार्गी, बसून बसून बोर झाली असशील ना तू?” मानसीने मला विचारलं.

“नाही. बोर नाही झाले. ऋषभ होता सोबत सो चांगली एंटरटेनमेंट झाली.”

“अरेरे! मग तर आणखीच बोर झाली असशील तू त्याचे PJ ऐकून ऐकून.” मानसीच्या वाक्यावर ग्रुपमध्ये हशा पिकला.

“अरे PJ का असेना, महत्त्वाचं काय आहे, माणूस एंटरटेन झाला पाहिजे. अँड यू वेर थरोली एन्टरटेन्ड, हो का नाही गार्गी?”

“येस आय टोटली ऍग्री. बिलकुल बोर झालं नाही मला.”

“ते सगळं ठीक आहे. पण काय रे ऋष्या? थरोली एन्टरटेन्ड? एवढं खतरनाक इंग्लिश? तेही तासाभरात?” राकेशने ऋषभची खेचण्यासाठी विचारलं.

“गार्गी मॅडमचा प्रभाव आहे!” ऋषभने ओशाळत माझ्याकडे बघितलं, “ती एवढ्या उच्च प्रतीचं इंग्लिश बोलते की आमच्यासारख्यांची पण सुधारते थोडी. संगतीचा असर. दुसरं काय?”

हे ऐकून मी थोडी सर्प्राईज्ड झाले. राकेशचा टोला ऋषभने माझ्याकडे वळवला होता. मला वाटलं नव्हतं तो असं करेल. मी थोडं तावातच बोलले, “मी लहानपणापासूनच तसं बोलते. पूर्ण शिक्षण इंग्लिश मीडियम मधे झाल्यानंतर ते थोडं सहाजिकच आहे. कधी कधी नाही सुचत एखादा मराठी शब्द पटकन तर मी वापरते इंग्लिश त्याच्या जागी. त्यामुळे कुणाला काही प्रॉब्लेम होण्यासारखं नाहीए आणि असला तरी मला काही फरक पडत नाही.”

मला माहित होतं ऋषभ माझी उडवतोय. मी पण जेव्हा बोलायला सुरुवात केली तेव्हा एवढं फोर्सफुली बोलायचं नव्हतं मला. पण बोलता बोलता मी कधी सिरीयस झाले कळलंच नाही. माझ्या बोलन्यानंतर ग्रुपमधे अवघड शांतता पसरली.

“अगं तू या दोन गाढवांच्या बोलण्याकडे एवढं लक्ष देऊ नकोस. उगाच काहीतरी बोलत बसतात.” मानसी परिस्थिती सावरत म्हणाली.

“मी तर फक्त ऋषभची खेचत होतो. यालाच अक्कल नाहीए कधी कुणाशी काय बोलावं याची.” राकेश ऋषभला खोटं दटावत म्हणाला.

मलाही आता माझ्या बोलण्याचं थोडं वाईट वाटत होतं.

मग ऋषभ म्हणाला, “अगं मी तर असंच चिडवत होतो तुला. आतापर्यंत तुला एवढं तर नक्कीच कळलं असावं की माझ्या बोलण्याला कधीच सिरीयसली घ्यायचं नसतं. मानसीला बघ चांगला अनुभव आहे.”

“सॉरी गाईज! मला पण ऍक्च्युली एवढं हार्षली बोलायचं नव्हतं, पण तुमच्या लेव्हलची टिंगल-टवाळी अजून मला नीट जमत नाही.”

“शिकवू आम्ही तुला. तू टेन्शन नको घेऊस. माझा तर ‘एरिया ऑफ एक्सपर्टीज’ आहे तो.” ऋषभ म्हणाला.

“हे मात्र एकदम खरंय” मानसी म्हणाली.

यावर सगळेच हसले. काही क्षणांपूर्वीची टेन्स सिच्युएशन त्यामुळे निवळली.

गड उतरायची पायवाट आता जवळ आली होती. मी सगळ्यांना आग्रह केला की पायीच गड उतरायचा. मला आता बऱ्यापैकी चालता येत होतं. पण बाकीच्यांच्या चेहऱ्यावरून त्यांना जास्त कॉन्फिडन्स नव्हता माझ्या चालण्यात हे कळत होतं. बरंच हो-नाही झाल्यानंतर शेवटी सगळे गड पायी उतरायला तयार झाले. मला वाटलं त्यापेक्षा गड उतरणं बरंच अवघड होतं. ज्यांना नीट चालता होतं त्यांचे पाय पण कधीकधी घसरत होते. त्यांना पाहून ‘तेरा क्या होगा कालिया’ असा प्रश्न मला पडला. पण ऋषभ होता मदतीला. आम्ही दोघं सगळ्यांच्या मागून येत होतो. ऋषभ दोन पावलं माझ्या पुढे चालत होता. मला उतरणं अवघड वाटलं की तो खालून हात पुढे करायचा. मग त्याचा हात पकडून मी खाली उतरायचे. सुरुवातीला माझ्याबद्दल चिंतेत असणारे बाकीचे आता काहीसे निश्चिंत झाले होते. त्यामुळे थोड्याच वेळात प्रत्येक जण आपापल्या गतीने गड उतरत होता. कुणी जास्तच पुढे गेलं की बाकीचे येईपर्यंत ते एके ठिकाणी थांबायचे. मग सगळेच तिकडे पोचले की परत खाली प्रस्थान चालू. एवढ्या वेळ गप्पा मारणारे सगळे गड उतरताना मात्र बऱ्यापैकी शांत झाले होते. सांजवेळ झाली नसली तरी ऊन केव्हाच उतरणीला लागलं होतं. सकाळपासूनची चंचलता आता स्थिरावली होती. वाऱ्याची एखादी झुळूक सोडली तर आजूबाजूची हवा ही स्तब्धच होती. मला तर उन्हाळ्याची सुट्टी संपल्यावर मामाच्या गावाहून परतन्यासारखं वाटत होतं. महिनाभर मजेत गेलेल्या दिवसांचा त्या दिवशी अंत होणार असतो. सगळे मावस भाऊ-बहीण, मित्र-मैत्रिणी निरोपासाठी आलेले असतात. आपल्या माणसांना सोडून जाताना मनी जाणवणारा जडपणा मला आताही जाणवत होता. पण या दडपणाचं कारण मात्र नक्की सांगता येत नव्हतं. आपण नक्की कशाला सोडून जात आहोत हे उमगत नव्हतं. हा गड, या गडावरच्या आजच्या आठवणी, सोबत असणारी ही माणसं, हे सगळे उद्यापण असणारच आहेत. मग ही मनात पोकळी कशासाठी?

साधारण तासाभरात आम्ही पायथा गाठला. मला तर स्वतःचा खूप अभिमान वाटत होता. आयुष्यातला पहिला ट्रेकिंगचा अनुभव संस्मरणीय झाला होता. माझ्या चेहऱ्यावर तो आनंद स्पष्ट दिसत असावा.

“का ग, एवढा का चेहरा खुललाय तुझा? काय विचार करतीएस?” ऋषभने विचारलं.

“खूप खुश आहे मी गड उतरल्याबद्दल. आय रिअली वॉन्टेड टू अकॉम्प्लिश दीस आणि आता माघारी वळून मी जेव्हा बघते की मी कुठून सुरुवात केली होती आणि आता कुठे आहे, एकदम भारी वाटतंय.”

“हो. आय नो हाव यू फील. माझी तर ही पहिली वेळ नाहीयए पण अजूनही मला गड चढल्यावर किंवा उतरल्यावर तेवढाच आनंद होतो. आणि नुसता आनंदच नसतो, त्याबरोबर तू म्हणल्याप्रमाणे एक ‘सेन्स ऑफ अचिव्हमेंट’ पण असते. असं वाटतं की इतिहासाच्या पाऊलखुणांवरनं आपण चाललोय. निसर्गाच्या कुशीत वसलेल्या माणसाच्या कर्तुत्वाला नमस्कार करतोय.”

ऋषभएवढं डीप फिलोसोफिकल बोलणं मला नाही जमत, पण त्याचे शब्द ऐकले आणि मला जे आता वाटतंय ते बरोबर त्याने शब्दबंध केलंय असं वाटलं.

“आणि थँक्स अ लॉट तुला. तुझ्याशिवाय मला नाही वाटत मी हे करू शकले असते…”

मला तोडत ऋषभ म्हणाला, “मी तुला मदत केली म्हणतेस ना ज्यामुळे तुला एवढं भारी वाटतंय, मला या बदल्यात दोन गोष्टी हव्यात तुझ्याकडनं …”, तो माझ्या विचारण्याची वाट पाहत थांबला.

शेवटी मी विचारले, “कुठल्या दोन गोष्टी?”

“पहिली - हे असं पन्नास वेळा थँक यू नको म्हणत जाऊस. आपण चांगले मित्र आहोत, म्हणजे निदान मी तरी तसं मानतो. हे थँक यू, वेलकम वगैरे ऐकलं की एकदम मैत्रीवर कचरा टाकल्यासारखं वाटतं.” ऋषभ बोलायचा थांबला.

“ओके. इथून पुढे नो थँक यू, नो वेलकम. बाय द वे, मैत्रीत सॉरी पण नाही चालत ना?”

“नाही सॉरी चालेल. इनफॅक्ट त्याचा बऱ्याच वेळा वापर करावा लागेल. तेही मलाच. सो सॉरी इज अलौड.”

“बरं, मग दुसरी गोष्ट कुठली?”

“दुसरी एकदम महत्त्वाची गोष्ट…”, थोडं थांबून सस्पेन्स वाढवत ऋषभ म्हणाला, “इथून पुढं मला अजिबात ‘सर’ म्हणायचं नाही.”

एकदम काहीतरी महत्त्वाचं बोलेल हा असं समजून मी कान देऊन ऐकत होते पण त्याचं ते वाक्य ऐकून एकदम हसू आलं मला.

“ओके सर, आतापासून नो सर.”

“जमतय मग.”

सगळेजण सकाळच्या दुकानावर चहासाठी जमले. चहा घेऊन झाल्यावर सगळे बस स्टॉप वर आले. गडावरून परतणाऱ्यांची बरीच गर्दी जमली होती. बस आल्यावर मी माझ्या दुखत्या पायाने बसमधे एवढ्या गर्दीत कशी चढणार यासाठी ऋषभ मला त्याचा प्लान सांगत होता. ग्रुपमधला जो कुणी आधी जाईल तो कमीत कमी माझ्यासाठी एक जागा पकडेल असं आमचं ठरलं. थोड्यावेळात बस स्टॉप वर आली. मी आणि ऋषभ थोडं मागं, गर्दीपासून वेगळे थांबलो होतो. बस रिव्हर्स करत करत मागे येत होती. सगळ्यांच्या अंदाजापेक्षा बस थोडी जास्तच मागे येऊन थांबली. जेव्हा बसचा दरवाजा उघडला तेव्हा योगायोगाने मी आणि ऋषभ एकदम दारासमोर उभे होतो. पायाला कुणाचा धक्का लागू नये म्हणून मुद्दामच आम्ही मागे थांबलो होतो, पण आता बस आमच्या समोर येऊन उभी राहिल्यावर सगळी गर्दी आमच्याकडे धावत होती. त्याच्या चेहऱ्यावरचं कन्फ्युजन मला स्पष्ट दिसत होतं - या वेड्या गर्दीला आधी जाऊ द्यायचं का काही क्षणात होणाऱ्या धक्काबुक्कीला सामोरं जायचं? त्याचा निर्णय पक्का व्हायच्या आधीच मी पटकन बसमधे चढले, दुखणारं पाऊल पहिलं पुढे टाकत! ऋषभ पण मग लगेच चढला. त्याच वेळी गर्दीनेही दरवाजा गाठला होता. मी बसच्या मधे एक सीटवर जाऊन बसले, आणि मागे वळून ऋषभला हात केला. लगेच माझ्याकडे येत त्याने त्याची जागा घेतली. पुढच्या दोन सेकंदात बस खचाखच भरली. मागच्या सीटवर ग्रुप मधल्या काही जणांना जागा मिळाली होती तर काही तिकडेच उभे होते. अभीने सगळ्यांना आवाज देत सगळे आलेत याची खात्री करून घेतली. तिकीट काढण्याची जबाबदारी पाहिल्यासारखीच त्याने घेतली. पाच मिनिटात बस चालू झाली आणि आमचा प्रवास जिथून चालू झाला होता त्याच शनिवारवाड्याकडे आम्ही निघालो.

“खतरनाक आहेस ग तू. कशी चढलीस बसमधे तू पटकन, कुणी म्हणणार पण नाही की या मुलीचा पाय मुरगळला होता म्हणून.” ऋषभ म्हणाला.

“अरे चालून आलेली अशी संधी कशी सोडू मी. आणि जागा नसती मिळाली तर उभं राहणं अलमोस्ट अशक्य होतं. म्हणून घेतली रिस्क - कॅलक्युलेटेड रिस्क.”

“आपल्यापैकी कुणीही पकडली असती जागा तुझ्यासाठी. तुला असं थोडीच उभं राहू दिलं असतं आम्ही.”

“हो माहितीए मला. पण मला नाही आवडत कुणावर डिपेंडंट रहायला. किंवा माझ्यामुळे उगाच कुणाला त्रास झालेला.”

“मला पण नाही आवडत मोस्टली. पण मी तुझ्याएवढा तत्त्ववादी पण नाहीए. माझा पाय मुरगळला असता तर मी तर खुशाल कोणालातरी उठायला सांगितलं असतं. अगदी तुला पण.” ऋषभ हसत म्हणाला.

“आणि मी पण दुसऱ्या कुणासाठीही उठले असते, पण तुला तसंच ताटकळत ठेवलं असतं.”

“म्हणजे मला वाटलं तेवढ्या पण चांगल्या स्वभावाची नाहीएस तू. गुड टू नो.”

“चांगल्या लोकांसाठी मी चांगलीच वागते. आता पुढचाच माणूस चांगला नाही त्याला मी काय करू?”

ऋषभकडे बघितलं आणि दोघेही हसायला लागलो. थोडा वेळ असंच काहीतरी बोलण्यात गेला. सांजवेळ होत आली होती. आम्ही दोघेपण आकाशात उधळलेल्या रंगांकडे बघण्यात मश्गुल झालो. खिडकीबाहेर दिसणारं ते चित्र लहानपणी बऱ्याच वेळा रेखाटलं होतं मी - डोंगरामागे जाणारा सूर्य, आभाळातला नारंगी रंग, आणि घरट्याकडे परतणारे पक्षी. बसही आता एकदम तालात चालली होती. खिडकीतनं येणारा वारा कानात अंगाई गीत गात होता. दिवसभराचा क्षीण आता जाणवायला लागला होता.

“तुला झोपायचं असेल तर निवांत झोप. उठवेल मी तुला स्टॉप आल्यावर.”

“हो. खूप झोप येतीए. झोपते मी थोडा वेळ. तू मात्र झोपू नकोस नाहीतर इथेच राहू आपण दोघं.”

“नाही गं. तुला उठवण्याची जबाबदारी असल्यावर कसा झोपेल मी? आणि झोपलो जरी तरी बाकीचे आहेतच आपल्याला उठवायला. त्यामुळे निवांत झोप तू.”

सीटवर मागे रेलत मी डोळे मिटले. झोप हळूहळू चढत होती. पण त्या स्थितीत मी कम्फर्टेबल नव्हते. मान इकडे नाही तर तिकडे जायची आणि तोल गेल्याने झोप मोडायची. शेवटी मग ऋषभच्या खांद्यावरती डोकं ठेवून मी डोळे मिटले. ऋषभही थोडा आणखी सरळ बसला, मला जास्त झुकावं लागू नये म्हणून.

डोक्यातले सगळे विचार हळूहळू झोपेच्या स्वाधीन होऊ लागले. निद्रेच्या काळोखात हरवणारा शेवटचा विचार ऋषभबद्दलचा होता. जाता जाता तो माझ्या ओठांवर एक स्मित उमटवून गेला.

भाग ६ - ऋषभ

Harshal Suryawanshi — Wed, 15 Apr 2020 02:25:00 +0000

सकाळचा माझा अत्यंत कर्कश गजर वाजला. ताड्कन मी बेडवर उठून बसलो. काल थोडा सावधच झोपलो होतो त्यामुळे उठल्यानंतर नेहमीसारखं दोन मिनिटं ‘मैं कहाँ हूँ?’ अशी अवस्था आज झाली नव्हती. एरवी वीकेण्डला गजर न लावता झोपणारा मी आज मात्र सात वाजताच उठून बसलो होतो. नऊ वाजता शनिवारवाड्यावर पोहोचायचं होतं. सगळ्यात आधी मानसीला मेसेज केला - “GM”. मला माहित होतं की ती खरं तर आधीच उठली असेल. पण मी उठलोय वेळेवर हे तिला कळवायचं होतं. तिचं झालं की ग्रुप वर आधीच काही लोकांचे आलेले मेसेज वाचून तिकडे ही मी उगवल्या ची पावती दिली. आता तयारीला लागण्याआधी एक शेवटचं काम राहिलं होतं - गार्गीला कॉल.

साधारण पाच रिंग वाजल्यानंतर गार्गीने फोन उचलला.

“हॅलो गार्गी, उठलीएस का तू?”

“हो १५ मिनिट झाले.”

“अरे वा! एवढ्या सकाळी लवकर उठशील असं वाटलं नव्हतं.” थोड्याशा मिस्कील आवाजात बोललो मी तिला.

“आता सरांनी सांगितलंय तर ऐकलं पाहिजे ना.” तिने पण बरोबर मला टोला लगावला. कुणी मला सर म्हटलं की विशीत साठी गाठल्यासारखं वाटतं.

“हो का? मला नव्हतं माहित एवढी आज्ञापालक विद्यार्थिनी आहेस तू. होमवर्क वाढवायला हरकत नाही तुमचा.” खरंतर तिच्या उत्तराला वरचढ असं काही बोलण्यासारखं वेळेत सुचलं नाही मला म्हणून मी आपलं असंच काहीसं पांचट बोलून वेळ निभावून नेली.

“अहो सर… तुम्ही ‘कूल सर’ आहात. आणि ‘कूल सर’ होमवर्क देत नाहीत.”

“तुमच्या या कूल सरांचं आंघोळीसाठी पाणी तापतय इथं. तुम्हीपण तयार व्हा लवकर आणि टायमावर पोहोचा शनिवारवाड्यावर. नाहीतर लेट मार्क द्यावा लागेल मला.”

“आय विल बी देअर बिफोर टाइम. सी यू देअर.”

“ओके. सी यू. बाय.”

हिच्याशी बोलताना मला ‘स्पोकन इंग्लिश’चा क्लास लावल्याचा प्रत्यय येतो. बाई मधेच फाडफाड इंग्रजी बोलायला लागतात. मग मी पण प्रवाहाच्या दिशेने पोहण्याच्या प्रयत्नात इंग्रजी झाडतो (झाडतो हे क्रियापद इथं अगदी चपखल बसतंय कारण इंग्रजी भाषेला संवेदना असत्या तर तिला ‘झाडल्यासारखाच’ अनुभव आला असता). तसं पाहायला गेलं तर थोडीफार सुधारणा झालीए इंग्लिश मधे माझ्या हिच्याशी बोलून बोलून (note the use of English instead of इंग्रजी. As I said - सुधारणा).

पुढच्या पाऊन तासात मी आवरून तयार होतो. मानसी चा रिप्लाय येऊन गेला होता की ती तयार आहे निघायला. गाडीची चावी घेऊन मी तिला फोन केला.

“हॅलो मानसी. रेडी?”

“हो. तुझं झालं आवरून?”

“हो, गाडीची चावी घेऊन बाहेरच पडतोय.”

“तुझी सॅक घेतली? पाकीट घेतलं? चावी तर घेतलीएच तू. अजून काही राहिलंय का?”

“ए तुला वाटतं तेवढा पण विसरभोळा नाहीए मी. एकदम तल्लख स्मरणशक्ती आहे माझी.” हे बोलेपर्यंत मी दाराला लावलेले कुलूप परत उघडत होतो. हेल्मेट घ्यायचं विसरलो होतो!

“बरं. घरापाशी आलास की फोन कर. मी येते बाहेर.”

“ओके. चल भेटू मग. बाय.”

मानसीला पिक करून आम्ही दोघं शनिवारवाड्याला पोहोचलो. जवळच पार्किंगची जागा शोधून गाडी पार्क केली. काही जण आधीच हजर होते, काही अजून यायचे होते. सगळे शनिवारवाड्यावर जमले होते कारण आमचं असं ठरलं होतं की इकडच्या बस स्टॉप वरनं 50 नंबरच्या बसने सिंहगडला जायचं. खरंतर मला अजूनही नीट विश्वास बसत नव्हता की सगळे यायला तयार झाले - तेही बसने, भलेही सिंहगड का असेना. मनोमन मानलं मी अभीला. ग्रुप मधल्या सगळ्यांनाच काही ट्रेकिंगची हौस नव्हती. पण मग नुसतंच गाडीने वर-खाली करण्यातही काही मजा नव्हती. म्हणून मग अभीने बसने पायथ्यापर्यंत जाण्याचं सुचवलं. वरती जीपने जायचं आणि माघारी येताना पायी यायचं. अभीच्या या आयडिया वर सगळेच खुश. अशा लोकांना खरंतर लीडरशिप रोल्स दिले पाहिजेत. नाहीतर आमच्यासारखे काही महाभाग असतात ज्यांच्या नशिबात आयुष सारखे मंद आणि माजलेले टीम लीडर्स लिहीलेले असतात.

अजूनही गार्गी आणि अभीचा काही पत्ता नव्हता. राकेश अभीला कॉल करत होता आणि मी गार्गीला. ट्रिपचं सगळं प्लॅनिंग ठरल्यानंतर मी सांगितलं होतं ग्रुपवर की गार्गीही येणार आहे. कुणालाही काहीच अडचण नव्हती. उलट ग्रुपमधले बॅचलर्स मनोमन माझे आभार मानत असतील याची मला खात्री होती. चार-पाच रिंग नंतर गार्गी चा आवाज ऐकू आला.

“हॅलो?”

“हॅलो…अगं कुठं आहेस?”

“आलेच. आताच गाडी पार्क केली. दोन मिनिटांत पोहोचते स्टॉप वर.”

“ओके. आम्ही सगळे आहोत इकडेच.”

फोन कट केल्यावर मानसीने विचारले, “पोहोचली का गार्गी?”

“हो… गाडी पार्क करत होती. दोन मिनिटांत पोहोचते म्हणाली.”

“ओके… किती दिवसांनी आपण सगळे असे एकत्र बाहेर जातोय ना! मज्जा येईल आज खूप.”

“हो. आणि याचं श्रेय जातं दोन लोकांना - पहिला अभी आणि दुसरी तू.”

“मी? अभीचं समजलं मला… पण मला कशाचं श्रेय?”

“अगं कुठं जायचं म्हणजे सगळ्यांचे कमी-अधिक प्रमाणात नखरे असतात. तू काही न विचारता फक्त ‘हो’ म्हणालीस. त्यामुळेच बाकी पण मग जुळत गेलं. ते म्हणतात ना - ‘मैं अकेला ही चला था…और कारवाँ बनता गया’.”

“अरे बरेच दिवस नुसतं ऑफिस आणि घर चाललं होतं. त्यामुळे आलेली ही संधी कशाला सोडायची असा विचार केला मी. पण बरं झालं बाकीचे पण तयार झाले, नाही तर अभीने पायी वर-खाली करवून पायांचा भुगा पाडला असता माझ्या.”

“हो… हे मात्र बरोबर बोललीस तू. हे बघ, ‘शैतान का नाम लिया और शैतान हाजीर’.”

“शैतान बरोबर गार्गी पण आहे.”

गार्गी आणि अभी एकत्र येत होते. आमच्या घोळक्यापाशी ते आल्यावर सगळ्यांचं हाय-हॅलो झालं. गार्गी माझ्यापाशी येऊन थांबली. आता सगळे बस यायची वाट बघत होते.

“काय ग… तू आणि अभी एकत्र कसे आले?” मी गार्गीला विचारलं

“नाही, मी गाडी पार्क केली आणि इकडे येतच होते की अभिषेक सर दिसले. त्यांनी पण मला ओळखलं. मग तिथून एकत्रच आलो.”

“अभिषेक सर! एवढा आदर?” मानसीने गार्गीची खेचत विचारलं.

“हो मग… माझे सीनियर आहेत ते. मग सरच म्हणणार ना?”

“मला आणि ऋषभला कधी मॅडम - सर म्हणताना नाही ऐकलं मी तुला.”

“ऋषभला पण आधी सर म्हणायचे, पण तेच म्हणाले की सर नको म्हणत जाऊस. साठीत असल्यासारखं वाटतं त्यांना. आणि यु टू वर माय फर्स्ट फ्रेंड्स इन द प्रोजेक्ट, त्यामुळे तुमच्याशी अरे-तुरे बोलताना एवढं काही वाटत नाही.”

मानसी माझ्यावर ‘साठी’बद्दल काही डायलॉग मारायच्या आधीच बस आली. जास्त गर्दी नव्हती तरी सगळ्यांची धडपड चालू झाली बसमध्ये चढण्यासाठी. सगळ्यात शेवटी मी चढलो. मानसी आणि गार्गी लेडीज सीट वर बसल्या होत्या. मी मागे जाऊन खिडकीत बसलो. शेजारी एक कॉलेजला जाणारा मुलगा बसला होता. थोड्याच वेळात बस सुरू झाली. खिडकीतनं सकाळचा येणारा थंड वारा सुखावह होता. खिडकीला मान टेकवत बाहेरचे दृश्य बघण्यात मी विरून गेलो.

कंडक्टरच्या ‘तिकीट तिकीट’ हाकेने माझी तंद्री भंगली. मी अभीला, जो माझ्या पुढे दोन सीटांपार बसला होता, आवाज दिला. त्याने माझं तिकीट घेतलंय असं खुणावलं. कंडक्टरला तसं सांगत मी परत बाहेरच्या दृष्यांत हरवलो. मोठा झालो असलो तरी खिडकीतून बाहेर बघायला मिळणाऱ्या चित्रांची अजूनही ओढ होती मनाला. लहानपणी बाहेर दिसणाऱ्या नवीन गोष्टींचं कुतूहल होतं आणि आता विचारांचं वारूळ. लहानपणी बस किंवा ट्रेनमधनं बाहेर नदी दिसल्यावर आश्चर्य युक्त आनंदाने भरून येणारं मन आता त्याच प्रदूषित नदीला (खरंतर नाला म्हणलं पाहिजे) बघून हाताश होत होतं, निराश होत होतं. पूर्वी जेव्हा लोकं लहान मुलाला खिडकीची जागा मिळावी म्हणून थोडं सरकून बसायचे तेव्हा ते देवमाणूस वाटायचे. आणि आता बसमध्ये राखीव जागेवर बसून उलट्या बोंबा मारणारे माणुसकी चव्हाट्यावर आणत होते. जसा जसा मोठा झालो तसं तसं चांगलं कमी आणि वाईटच जास्त दिसायला लागलं. जग बदललं का माझा पाहण्याचा दृष्टिकोण कोण जाणे, पण मनाला बोचणार्‍या गोष्टींत खूप वाढ झालीए.

“ए ऋषभ! उठ. किती झोपतोस अरे! उठ. पोहोचलो आपण.”

विचार करता करता कधी डुलकी लागली कळलंही नव्हतं मला. अभी मला हाका मारून उठवत होता. बस जवळपास रिकामी झाली होती. अवघडलेल्या मानेला इकडे तिकडे करत उठलो मी.

“काय रे… ऑफिसमधे झोपा काढतोस ते समजू शकतो मी. मस्त एसी असतो आणि कामही बोरिंग. पण एवढ्या धाडधाड आदळणाऱ्या बसमधे कशी काय झोप लागते रे तुला?”

“टॅलेंट आहे भाऊ ते आपलं. तुला जशी ट्रेकिंग प्यारी आहे ना तशी मला झोप. आणि सकाळी लवकर पण उठावं लागलं ना आज. त्यामुळे डुलकी लागली रे.” बसमधनं उतरत मी त्याला म्हणलं.

मी आणि अभी येण्याने आमचा घोळका आता पूर्ण झाला होता. अभीने सूत्र आपल्या हातात घेत सगळ्यांना विचारलं, “बरं आता काय करायचं? लगेच जायचं गडावरती का काही खाऊन पिऊन निघायचं?”

पुढची पाच मिनिटं सगळे संसदेत असल्याप्रमाणे वाद - विवाद (म्हणजे इथे तरी बरं चाललं होतं कारण इथे विवाद तरी होता. नाहीतर संसदेत एरवी वादच होत असतात) करत होते. मुलं सगळी खादाड, खाऊन निघायच्या मताची होती. मुलींचा मात्र नंतर ऊन जास्त होईल म्हणून लवकरात लवकर वरती जाण्याचा आग्रह होता. शेवटी अभीने परत एकदा मधला मार्ग काढत दोन्ही गटांचे समाधान केलं.

“एक काम करू आपण. पटकन एक चहा घेऊ आणि मग वर जाऊ. वर मस्त पिठलं भाकर आणि दहीवर ताव मारू. ठीके?”

सगळ्यांनी होकार कळवल्यावर चहापाणी करून आम्ही जीपकडे निघालो. त्या कोंबलेल्या जीपमध्ये मी अंग चोरून सगळ्यात मागे बसलो होतो.

“ऋषभ, झोपू नकोस रे आता. नाहीतर कधी पडशील कळणार पण नाही” अभी हसत म्हणाला.

“हा जीपवाला ज्या पद्धतीने जीप चालवतोय ना, त्याने माझी झोप कधीच उडालीए. त्यामुळे झोपायचं टेन्शन नाही.”

थोड्याच वेळात सगळे जीपमधनं उतरत होते. ऊन जरी थोडं चढणीला आलं होतं तरी वरती वाहणारा थंड वारा ते जाणवू देत नव्हता. मस्त वाटत होतं एकदम. सगळे उतरल्यावर आम्ही गडाच्या प्रवेशद्वाराकडे निघालो. आमच्या ग्रुपचे फोटोग्राफर, राकेश भाऊ यांनी अत्यंत प्रेमाने आणि काळजीपूर्वक त्यांच्या बागेतून DSLR कॅमेरा बाहेर काढला. आजूबाजूच्या हिरवळीचे (नैसर्गिक आणि कृत्रिम) फोटो काढून झाल्यावर त्याने कॅमेरा गळ्यात अडकवला. कॅमेरा बाहेर निघताच याचा कायापालट होतो. चालण्याची ऐट, बोलण्याची ढब आणि खाण्याचा भाव सगळं बदलतं. आताही तसंच झालं. रकेशचा कॅमेरा बघून मुलींचं माझा फोटो, माझा फोटो, सुरू झालं. कुणालाही नीट ओळखत नाही म्हणून काल चिंतेत असणारी गार्गी आज बाकी दोघींच्या गळ्यात पडून पडून फोटो काढत होती. जणू जन्मा जन्मापासून च्या मैत्रिणी. राकेश पण थोडंसं इकडे, थोडंसं तिकडे, सांगून सांगून त्यांची सिग्नेचर ‘वाकडी मान’ पोज बदलायचा प्रयत्न करत होता.

अभी मात्र आता डोळे आभाळाला भिडवत सगळ्यांना ‘चला चला’ म्हणून विनवत होता. लग्नाच्या वराती सारखी आमची टोळी हळूहळू पुढे जात होती. गडाच्या कडेकडेने जात आजूबाजूचा निसर्ग खरंच मोहवणारा होता. वाहणाऱ्या वार्‍याच्या आवाजात स्वतःच्या मनाचा आवाजही ऐकू येईनासा झाला होता. शांतता होती, फक्त शांतता. बरंच फिरून झाल्यावर आता सगळ्यांना जाम भूक लागली होती. गडावरच पिठलं भाकरी खाल्ली. सगळे खाली बसून एकत्र जेवत होते. जेवताना एकमेकांची चेष्टा मस्करी चालली होती. भुकेचा तडाखा एवढा होता की ताटाचा फोटो काढण्याची ही सवड नव्हती कुणाला. दहीच्या मडक्यांची तर गणतीच विसरून गेलो. सगळ्यांचा पोटोबा झाल्यानंतर आता परत फोटोबाचा कार्यक्रम सुरू झाला. अभी मधेमधे इतिहासाचे धडे देत होता. एकूण सगळं व्यवस्थित चाललं होतं. सगळेच एन्जॉय करत होते.

फिरता-फिरता आम्ही पाण्याच्या टाकीपाशी आलो. गडावरची जमीन एकसारखी नव्हती. सगळ्यांशी बोलण्यात व्यस्त असणार्‍या गार्गीचं लक्ष तिच्या पायाखालच्या जमिनीकडे नव्हतं. तिचं पुढचं पाऊल एका छोट्या खड्ड्यात पडलं आणि ती वेदनेने ओरडत मटकन खालीच बसली. सगळे एकदम सावध होऊन तिला उठण्यासाठी मदत करू लागलो. गार्गी उठून जवळच एका दगडावर बसली. तिचा पाय चांगलाच मुरगळला होता. थोडा वेळ थांबून ती उठू लागली पण तिला चालता येईना. अभी ने त्याच्या जवळचा मूवचा स्प्रे दिला. गार्गी ने तो तिच्या दुखणाऱ्या पायावर मारला. तोपर्यंत सगळ्यांचं माघारी परतायचं मत बनलं पण जीप कडेही जाणं गार्गीला शक्य नव्हतं. तिच्यामुळे सगळे अडलेत हे तिला पाहवत नव्हतं. ती सगळ्यांना वनवत होती की तुम्ही राहिलेला गड बघून या. यावेळेस मग मी मधला मार्ग काढला. मी गार्गी सोबत तिकडेच थांबण्याचं ठरवलं. बाकी सगळे राहिलेला गड फिरूस्तोवर गार्गीचीही परिस्थिती चालण्याएवढी सुधारेल असं सगळ्यांना समजवलं मी. हो-नाही करत करत सगळे मान्य झाले.

भाग ५ - गार्गी

Harshal Suryawanshi — Thu, 09 Apr 2020 15:31:00 +0000

मूवी चा नुकताच इंटरवल झाला होता. प्रिया - माझी रूममेट - पॉपकॉर्न आणायला चालली होती. मी माझी कॅरॅमेल पॉपकॉर्न ची फर्माईश तिला आधीच सांगितली होती. पॉपकॉर्न शिवाय मूवी बघण्याची मजाच येत नाही, नाही का? प्रिया परत येईस्तोवर मोबाईल चेक करावा म्हणून मी पर्स मधून तो बाहेर काढला. नेहमीप्रमाणेच फेसबुक, इन्स्टा आणि व्हॉट्सॅप चे काही नोटिफिकेशन्स होते. इन्स्टा वरच्या माझ्या नवीन सेल्फी वर बऱ्याच कमेंट्स आल्या होत्या. त्यांना आधी थँक्स रिप्लाय केला. फेसबुकच्या आजच्या चेक-इन वरही काहींचे लाइक्स आले होते. सगळ्यात शेवटी व्हॉट्सॅप उघडलं. पहिलाच मेसेज ऋषभ सरांचा होता, म्हणजे ऋषभचा होता. त्यांनी मला कित्येक वेळा सांगितलंय की सर म्हणू नकोस म्हणून. पण तरी अजून माझी सवय काही पूर्ण सुटली नव्हती.

“हाय! गुड मॉर्निंग…” झाल्यानंतर त्यांनी कुठल्यातरी ट्रीपला येण्याविषयी विचारलं होतं. पण सगळं नीट समजायच्या आधीच आमची पॉपकॉर्न कन्या उगवली होती. ऋषभला नंतर मेसेज करायचा ठरवून मी प्रिया कडून माझा पॉपकॉर्नचा डबा घेतला. थोड्याच वेळात मूवी पण परत सुरू झाला. पुढचा तासभर तरी आता माझं पूर्ण लक्ष फक्त पडद्यावर राहणार होतं.

मूवी संपल्यावर आमचा जवळच्याच एका मॉलमधे जेवायचा आणि शॉपिंगचा प्लान होता. फुड कोर्टमधे बरीच शोधाशोध केल्यानंतर आम्ही सिझलर्स घ्यायचे ठरवले. ऑर्डर येईपर्यंत मी ऋषभला मेसेज केला.

“हाय..”

“कुठली ट्रिप? कुठे जाणारे ट्रीपला???”

गरम-गरम सिझलर्स खाताना जिभेला चटके बसत होते. पण दमही निघत नव्हता. आमचं जेवण जवळपास आटोपलंच होतं. तोच मेसेजची रिंगटोन वाजली माझ्या फोनची. ऋषभचा रिप्लाय आला होता.

“आमचा ऑफिसचा जो ग्रुप आहे तो जाणार आहे… बहुतेक सिंहगडला जायचं ठरतंय… आर यू इंटरेस्टेड?”

जेवण झाल्यावर रिप्लाय करू असं ठरवून मी राहिलेले सिझलर्स गट्टम केले. प्रियाला कोल्ड कॉफी सुद्धा प्यायची होती. “माझ्यासाठी पण एक घेऊन ये प्लीज” असं एकदम गोडीत विनवलं मी तिला. नाक मुरडत का होईना पण गेली ती कॉफी आणायला. ती गेल्यावर मी मोबाईल अनलॉक केला आणि नोटिफिकेशन उघडलं.

“ह्म्म… साऊंड्स इंटरेस्टिंग… पण जायचंय कधी ते माहीत असल्याशिवाय नक्की नाही सांगता येणार…”

“मोस्टली नेक्स्ट संडेला जाऊ. नक्की ठरलं की कळवतो तुला…पण नेक्स्ट संडेसाठी तू तयार आहेस ना?”

“तसा तर काही प्लान नाहीए नेक्स्ट संडेचा. सो आय अॅम ओके विथ नेक्स्ट संडे.”

“ठीक आहे. ठरलं तर मग… काही चेंज झालं तर सांगतो मी तुला…”

“ओके”

जेवण आटोपून आम्ही मॉलमधल्या औटलेट्समधे नवीन कपड्यांच्या शोधार्थ फिरू लागलो. प्रियाला काही टॉप्स घ्यायचे होते. मला पण काही आवडलं तर ते घेण्याचा बेत होता. पुढचा एक तास आमचा एक आउटलेट मधून दुसऱ्या आउटलेट मधे जाण्यामधे गेला. प्रिया एकदम मोटिवेटेड होती आज पण माझा काही मूड बनत नव्हता. एक मोकळा बेंच दिसताच मी तिथे जाऊन बसले. मगापासून एक गोष्ट मनात घोळत होती ट्रीप विषयी. आता स्वस्थ बसल्यावर ती स्पष्ट समोर आली. तसं तर ट्रीपला येणाऱ्या ऑलमोस्ट सगळ्यांना थोडंफार ओळखत होते मी. पण ऋषभ सोडून असं दुसऱ्या कोणाशी जास्त कनेक्ट नव्हता माझा. एकाच प्रोजेक्टमधे जरी असलो तरी त्यांचा असा एक वेगळा ग्रुप होता. मीही माझ्या ऑफिसमधल्या बाकी मित्र-मैत्रिणींमध्ये जास्त असायची. सो असं एकटं त्या सगळ्यांबरोबर जाणं थोडं ऑकवर्ड वाटत होतं. शेवटी मी ऋषभशी बोलायचं ठरवलं.

“हाय ऋषभ” मेसेज करून झाल्यावर मी मोबाईलवर टाईमपास करत बसले.

तोपर्यंत प्रियाने मला गाठलं.

“काय ग अशी इथे एकटी बसलीएस? ये ना माझ्याबरोबर टॉप चूज करायला.”

“यायलाच पाहिजे का?” चेहरा कसातरीच करत मी विचारले. “अजिबात मूड नाहीए माझा. तसंही तुझी फॅशन सेन्स एकदम सही आहे. माझं ओपिनियन हवयच कशाला तुला?”

“एकटं कोण शॉपिंग करतं का गार्गी? चल ना प्लीज.”

“बरं एक काम करू. तू पुढे जा आणि टॉप्स बघ. काही आवडलं तर मला फोटो पाठव. मी येईल मग लगेच. पण आता थोडं बसू दे. खूप पाय दुखताएत.”

या कॉम्प्रमाईज वर प्रिया तयार झाली. तिच्या शॉपिंग सफारी वर ती पुढे एकटीच निघाली.

ऋषभचा तोपर्यंत रिप्लाय आला होता.

“हाय… बोल गार्गी.”

“ट्रीप बद्दल थोडं बोलायचं होतं.”

“ओके… बोल की मग.”

“तुमचा पूर्ण ग्रुप जातोय ट्रीपला… पण मला यायला थोडं ऑकवर्ड वाटतंय.”

“का ग? ऑकवर्ड वाटण्यासारखं काय आहे त्यात?”

“अरे म्हणजे तू सोडून मी जास्त कुणाला ओळखत नाही. मग तुमच्या ग्रुप ट्रिपमध्ये मी येऊन काय करू…”

“हे बघ मला ग्रुप वगैरे अशा गोष्टी नाही पटत… ज्या लोकांबरोबर आपण कम्फर्टेबल आहोत त्यांच्याबरोबर टाईम स्पेंड करावा… सो यू आर कॉर्डियली इंवायटेड…आणि मी आहेच तिथे… आणि मला नाही वाटत की त्यांनाही काही प्रॉब्लेम होईल तू येण्याने…सो बिनधास्त राहा…”

“ओके… म्हणजे बाकीचे लोक माईंड नाही करणार ना…”

“त्यांच्याकडे माइंड करण्यासाठी आधीच माइंड कमी आहे 🤣 त्यामुळे तू निश्चिंत रहा…”

“😂😂… ओके… डन मग…”

“कुठे आहेस सध्या?”

“मॉलमधे आलेय…असाच टाईमपास चाललाय…तू काय करतोएस?”

“मी पिक्चर बघतोय प्राईम वर… माझा आळस मला असा ऍक्टिव्ह टाइमपास करण्याची परवानगी देत नाही 😁”

“😆😆”

प्रियाचा एक मेसेज तोपर्यंत येऊन दाखल झाला होता.

“चल बोलू नंतर… माझ्या मैत्रिणीला थोडी मदत हवीए माझी.”

“ओके… बाय… एन्जॉय युअर टाईमपास.”

प्रियाने पाठवलेला टॉप खरंच खूप सही होता. आता मलाही थोडा हुरूप आला होता. बेंचवरनं उठत मी तिला कॉल लावला.

“हॅलो! मस्त आहे टॉप प्रिया. कुठे आहेस तू?”

“लाईफस्टाईलमधे एन्ट्री केली की राइट साइड च्या पहिल्या रोमधे.”

“आलेच मी पण. बघू मला पण काही पसंत पडतंय का…”

भाग ४ - मानसी

Harshal Suryawanshi — Sat, 04 Apr 2020 19:28:00 +0000

काही दिवस कसे एकदम चैतन्य घेऊनच येतात. आजचाही दिवस काहीसा असाच होता. गजर वाजायच्या पाच मिनिटांआधीच आज आपोआप जाग आली. उठल्यावर आळसाचा लवलेशही नव्हता. सकाळची आन्हिकं उरकून जवळच असलेल्या बागेत आज बऱ्याच दिवसांनी मॉर्निंग वॉक साठी गेले. सकाळच्या वाफाळत्या थंडीत मस्त फिरत होते बागेत मी. रोज येणारी लोकं आपला पहाटक्रम पूर्ण करण्यात मग्न होती. कुणी धावत होतं तर कुणी गप्पा मारत जलद चालत होतं. बागेच्या मधल्या मोकळ्या जागेत वयस्क लोकांचा एक घोळका हात वर करत हसत होता. मी मात्र आपल्याच धुंदीत फेरफटका मारत होते. शेवटी दमल्यावर बागेतल्याच एका मोकळ्या बाकड्यावर जाऊन बसले. शांत वाटत होतं एकदम. थोडावेळ तसाच गेल्यावर शेवटी उठले मी. आज शनिवार असल्यामुळे ऑफिसला जायची घाई नव्हती. पण तरी घरी तर जावंच लागणार होतं.

घरी जायच्या वाटेच्या शेवटच्या वळणावर एक काकू भाज्या विकत होत्या. त्यांच्याकडनं एक हिरवीगार कोथिंबिरीची गड्डी घेतली. आज काहीतरी आवडीचं बनवून खाण्याचं मन करत होतं. मग तसंच आणखी थोडं पुढे जाऊन बेकरीतून पावही घेऊन आले. दुपारी पावभाजीचा बेत पक्का केला. नाष्ट्यासाठी पोहे बनवले, वरून आताच आणलेल्या कोथिंबिरीची मस्त सजावट केली. नाष्टा करून झाल्यावर ब्लूटूथ स्पीकर वर माझी नेहमीची प्लेलिस्ट लावली. लकी अलीच्या ‘ना तुम जानो ना हम’ च्या तालावर घर झाडून घेतलं. घरातलं बाकी सगळं आवरून झाल्यावर बेडवर मागे टेकत बसले. मोबाईल हातात घेतला आणि व्हॉट्स्अॅप उघडलं. नातेवाईकांचे गुड मॉर्निंग च्या मेसेजेसचे लांबूनच दर्शन घेऊन मी शेवटी ऑफिसच्या आमच्या ग्रुपचे मेसेजेस वाचू लागले. अभी ने काल रात्री कुठेतरी ट्रीपला जाण्याबद्दल विचारले होते. पण अजून कुणी रिप्लाय केला नव्हता. कदाचित सगळेच दुसरं कुणीतरी रिप्लाय करेल म्हणून थांबले होते. मीच सुरुवात करायचं ठरवलं. “मी तयार आहे” रिप्लाय करून झाल्यावर फोन चार्जिंगला लावून मी माझ्या स्टडी टेबलकडे गेले.

पेन्सिल ठेवलेल्या पानापाशी पुस्तक उघडून मी माझं वाचन सुरू केलं. येणाऱ्या यूपीएससी च्या परीक्षेची तयारी करत होते मी. काल ‘ग्लोबलायझेशन’ सुरू केलं होतं वाचायला. थोडंसं वाचून नंतर झोपी गेले होते. आज मात्र हा भाग वाचून पूर्ण करायचा होता. वाचता वाचता काही मुद्दे वहीत लिहून काढत होते. चांगले दोन तास मन लावून अभ्यास केला पण आता भूक लागली होती. बारा वाजले होते आणि पाव भाजी बनवायला वेळ लागणार होता.

आधी कुकर लावला बटाटा, फ्लॉवर आणि वाटाण्याचा. शिट्ट्या होईस्तोवर फ्रीजमधलं लागणारं बाकीचं सामान काढलं. चार्जिंगला लावलेला फोन एव्हाना चार्ज झाला होता. परत स्पीकरला ब्लूटूथ कनेक्ट करून मी गाणी लावली. थोड्याच वेळात कढईत भाजी बनवायला घेतली होती मी. भाजीचा सुगंध आणि गाण्यांचे सूर यांची चांगलीच जुगलबंदी चालली होती. काम करता करता ऐकू येणाऱ्या गाण्यांबरोबर मी पण गातच होते. पण मधेच येणाऱ्या नोटिफिकेशन्स मुळे सारखा आवाज वर खाली होत होता. शेवटी वैतागून हात नॅपकिनने पुसला आणि फोन सायलेंटवर टाकला. पुढचा अर्धा तास मस्त गाणी गुणगुणत गेला. पावभाजी पण तयार झाली होती. आता मोबाईलवर ‘तारक मेहता’ बघत बघत पावभाजीवर ताव मारायचा राहिला होता.

मोबाईल अनलॉक केला आणि बघितलं व्हाट्सअप वर 117 मेसेजेस. पण आता ते बघायला मला वेळ नव्हता. अॅप उघडून ‘तारक मेहता’ लावलं आणि प्लेट घेऊन मी जेवायला बसले. जाम भूक लागल्यामुळे पूर्ण भाग संपायच्या आधीच मी पावभाजी फस्त केली. उरलेली भाजी संध्याकाळसाठी झाकून फ्रिजमधे ठेवली. खरकटी भांडी आत्ता धुवायची माझी बिलकुल इच्छा नव्हती. तृप्त होते मी या क्षणी. ती भांडी तशीच सिंक मध्ये ठेवत मी बेडरूममधे आले. पोट भरून जेवल्यानंतर सकाळचा जोश आता बेहोश व्हायला लागला होता. बेडवर पडल्या नंतर मी व्हॉट्स्अॅप वरचे मेसेज वाचू लागले. बहुतांश मेसेजेस ऑफिसच्या ग्रुपचे होते. सकाळी मी जी ठिणगी टाकली होती त्याचाच वनवा पेटला होता ग्रुपवर. एक एक करत सगळे शेवटी राजी झाले होते यायला. पण तरी अजून कुठे जायचं, कधी जायचं, कॅमेरा कोण आणणार, अशा गोष्टी ठरत होत्या ग्रुपवर. ते सगळे मेसेजेस नजरेखालून घातल्यावर ऋषभचा मला आलेला मेसेज उघडला मी.

“काय ग… आज एकदम तू सर्वांआधी यायला तयार? तब्येत ठीक आहे ना? 😀”

याला कधी सरळ बोलता येतं का नाही.

“हो तब्येत ठीक आहे माझी… वाटलं जावंसं म्हणून हो म्हटलं लगेच… आली लहर… केला कहर😎”

“ह्म्म… तुम्ही मानसीच आहात ना?? अहो हॅकर भाऊ त्या गरीब मुलीचा फोन परत करा हो तिला…”

“झालं का तुझं… किती बकवास जोक्स मारतो रे…”

“अरे!! सगळेच बकवास बकवास करता… मग हसता कशाला माझ्या जोक्सवर??😼”

“तुला वाईट नको वाटायला म्हणून हसतो रे… पण आमच्या सहनशीलतेची पण सीमा आहे😝”

“बरं जाऊदे, तुझ्या सीमेची मी नंतर गाठभेट घेईल😛 पण चांगलंय तू येतीयेस ते… नाहीतर सारखंच अभ्यास कर, नाहीतर काहीतरी रेसिपीज ट्राय कर, नाहीतर आणखी सतराशे साठ गोष्टी कर, असं काहीना काही चालूच असतं तुझं.”

“मला आवडतात त्या गोष्टी करायला… आणि फिरायला सुद्धा. आणि आज मूड पण चांगला होता म्हणून मीच श्रीगणेशा केला ग्रुप वर. BTW जेवण झालं का तुझं??”

“हो तासाभरापूर्वीच झालं… तुझं?”

“माझं आत्ताच पाच मिनिटांपूर्वी झालं… मस्त पाव भाजी बनवून खाल्ली😋”

मला माहिती होतं की हे ऐकल्यावर ऋषभ चिडेल आणि झालंही तसंच.

“काय😱 पाव भाजी… इकडे मी मेथीची भाजी आणि चपाती खाल्ली😢 आणि तू पावभाजी?? आम्हाला जर जेवायला बोलावता येत नसेल तर निदान माणसानं असं सांगून क्रूर छळ करू नये. कुठे फेडशील हे पाप😠”

“😂😂 बास कर तुझी ओवर-अॅक्टींग… मला झोप येतीए😴 बोलू नंतर.”

“😠 झोप… मला असा जोर का झटका दिल्यानंतर चांगली झोप लागेल ना तुला?? पण एक लक्षात ठेव मानसी… तुला एक वेळ आज चांगली झोप लागेल पण आज खाल्लेली पावभाजी तुला पचणार नाही… मेथी खाल्लेल्या माणसाचा शाप आहे हा तुला”

“तुझे असे बरेच शाप बघितलेत मी. काही फरक पडत नाही त्यांचा माझ्यावर. पावभाजी बरोबर तुझा शापही पचवेल मी.😈 चल बाय… बोलू नंतर”

मी फोन ‘डू नॉट डिस्टर्ब’ मोडवर टाकला आणि डोळे मिटले. माझा पावभाजीचा मेसेज वाचल्यानंतर ऋषभचा जो चेहरा झाला असेल तो डोळ्यासमोर आला. हलकसं हसू आलं ओठांवर. त्या निर्भेळ हसूत दोन महिन्या आधीच्या दुःखाचा लवलेशही नव्हता.

भाग ३ - मानसी

Harshal Suryawanshi — Thu, 02 Apr 2020 14:18:00 +0000

आज खरं तर ऑफिसला निघायला उशीरच झाला. एकदा का उशिरा उठलं की मग सगळीच कामं कशी उशिरा आटोपतात. पण तरी काल बऱ्याच दिवसांनी चांगली झोप लागली रात्री. त्यामुळे उशीर झाल्याबद्दल काही वाटत नव्हतं. ‘त्या’ दिवसानंतर उठलेल्या विचारांच्या वादळाला कालच्या भेटीनंतर तूर्त विराम मिळाला होता. काल बऱ्याच दिवसांनी ऋषभ आणि मी पूर्वीसारखेच एकमेकांशी भेटलो होतो, वागलो होतो.

पण आज एक नवा दिवस होता आणि आज परत ऑफिसमधे ऋषभ दिसणार होता. कालचा सहजपणा आज पण असेल, का मागच्या काही दिवसांपासून असणारी बोचट शांतता परत डोकं वर काढेल? आवरता आवरता ‘त्या’ दिवशीचे विचार परत मनात डोकावू लागले. मागच्या काही दिवसात जरी विचारांची गर्दी होती तरी त्या दिवशी मात्र मी पूर्ण विचारशून्य झाले होते. त्या अकस्मात प्रोपोजलचा धक्का एवढा होता की मी त्याला माझी बाजूही समजावू शकले नाही. आणि मग नंतर जेव्हा पण त्याच्या चेहऱ्यावरच्या त्या हसऱ्या मुखवट्याला बघितलं, माझी हिम्मतच झाली नाही परत तो विषय काढण्याची.

प्रत्येक मुलीच्या आपल्या जोडीदाराविषयी काही अपेक्षा असतात, तश्या माझ्याही आहेत. मुलगा मला समजून घेणारा असावा, माझ्या मताला किंमत देणारा असावा. माझ्या सुखा - दुःखात सहभागी होणारा असावा, माझ्या घरच्यांचा आदर करणारा असावा. पण खरं सांगायचं तर या गोष्टीविषयी मी आजपर्यंत कधी गांभीर्याने विचारच केला नाही. मुळातच मला बॉयफ्रेंड - गर्लफ्रेंड या नात्यावर विश्वासाच नाहीए. असं नाही की मला त्या नात्याचा तिरस्कार आहे पण काही गोष्टी असतात ज्या आपल्या स्वभावात बसत नाहीत आणि ही गोष्ट माझ्या स्वभावात बसणारी नव्हती.

माझं लहानपण एका अश्या कुटुंबात गेलं जिथे स्त्रियांना चूल आणि मूल या व्यतिरिक्त काही अस्तित्व नव्हतं. माझे आई-वडील ही जास्त शिकलेले नव्हते. घरचे वरिष्ठ आणि नातेवाईक माझ्या जन्मानंतर थोडे हिरमुसलेलेच असतील कारण कळायला लागल्यापासून मी त्यांचं वागणं बघत आलीए. आणखी स्पष्ट सांगायचं तर माझ्या मागून आलेल्या माझ्या भावाला आणि मला त्यांच्याकडून मिळालेल्या वागणूकीतली तफावत बघत आलीए. पण देवासारखे असलेले माझे आई-वडील माझ्या पाठीशी ठामपणे उभे आहेत. मला आणि माझ्या भावाला त्यांनी नेहमीच समान लेखलं. दोघांना पण शिकण्यासाठी पूर्ण प्रोत्साहन दिलं. जेव्हा शिक्षणासाठी मला हॉस्टेल वर राहण्याची परिस्तिथी आली तेव्हा डोळ्यात पाणी आणि ओठांवर हसू ठेवत मला जाऊ दिलं. मी पण त्यांना नेहमीच माझा गर्व वाटेल असंच वागत आलीए. कधी त्यांच्या विश्वासाला तडा जाईल असं काही केलं नाही. कॉलेज मध्ये असताना ‘लव कल्चर’ पासून स्वतःला अलिप्त ठेवलं. कारण कॉलेज माझ्यासाठी फक्त शिकण्याचे, किंवा आयुष्य एन्जॉय करण्याचं ठिकाण नव्हतं तर ते माझ्या पालकांचा माझ्यावरच्या विश्वासाचं प्रतीक होतं. माझ्यासाठी सोसलेल्या आर्थिक आणि मानसिक कष्टांची ती एक आठवण होती.

कॉलेज संपून मी जेव्हा नोकरीला लागले तेव्हा त्यांच्या चेहऱ्यावरचा आनंद मी कधीच विसरू शकत नाही. तो आनंद चिरकाल राहील यासाठी जे जे शक्य आहे ते नेहमीच करेल असं तेव्हाच ठरवून ठेवलं होतं मी. जे नातेवाईक मला बघितले की नाक मुरडायचे ते आता कौतुक करताना थकत नव्हते. टोमण्यांची जागा आता टुमण्यांनी घेतली होती. ज्या कुटुंबाने माझ्या आई-वडिलांना नेहमीच सावत्र वागणूक दिली होती ते आता त्यांचा मानपान करू लागले. हे सर्व पाहून मीही सुखी होते.

नोकरी लागल्यापासून, शहरात माझी योग्यता दाखवत स्वतःच्या अटींवर आयुष्य जगत आहे मी. आणि त्यातलीच एक अट मी स्वतःलाच घातली होती - अरेंज्ड मॅरेजची. मला अंदाज होता की घरचे जेव्हा पण माझ्यासाठी मुलगा बघतील तेव्हा त्यांच्या काय अपेक्षा असतील. आणि मला त्यांचा अपेक्षाभंग करायचा नव्हता. मला माझ्या पालकांवर पूर्ण विश्वास होता की ते जो पण जोडीदार माझ्यासाठी निवडतील तो माझ्यासाठी योग्यच असेल. आतापर्यंत समाजाशी भांडत ज्यांनी मला तळहाताच्या फोडाप्रमाणे जपलं होतं ते वेळ येईल तेव्हा माझं पण मत विचारात घेत एक चांगला वर शोधतील. त्यामुळे असं कधी कुणाविषयी मी रोमँटिकली विचारच केला नाही.

मी या प्रोजेक्टला जॉईन झाले आणि लगेच काही लोकांशी माझी चांगली मैत्री झाली. आम्ही सगळे एकत्रच जॉईन झालो होतो आणि कामही सारखंच, त्यामुळे ओळखी व्हायला वेळ लागला नाही. पण आम्हा सर्वांना एकत्र आणण्यामागे ज्या व्यक्तीचा सिंहाचा वाटा होता तो म्हणजे आयुष. त्या हिटलर विरोधात आम्ही सगळे ऍक्सिस देश एकत्र आलो. आणि या हिटलरचा सगळ्यात प्रखर विरोधक म्हणजे ऋषभ. आयुष समोर तर बोलण्याचं कधी याचं धाडस झालं नाही पण कॅफेटेरियामधे हा एकदा चालू झाला की हसता हसता वाट लागायची आमची. तसं तर नेहमीच काहीतरी बावळट कारनामे करत, PJ मारत हसवत राहतो पूर्ण ग्रुपला पण आयुषचा विषय निघाला की एकदम फॉर्म मधे येते गाडी याची. काम करत करत आणि आयुषचे ऑर्डर्स झेलत दीड वर्ष झाला. ग्रुप मधल्या सगळ्यांशी जरी एकदम मिळून राहत असले तरी ऋषभचं आणि माझं एका वेगळ्याच पातळीवर संधान जुळलं होतं. न सांगता दोघांनाही पुढचा काय विचार करतोय हे बरोबर समजायचं. त्याचे ते फालतू जोक, आणि बऱ्याच वेळा प्रयत्न करूनही माझ्या ओठातून निसटलेले हसू यांची चांगली यारी जमली होती. भांडायचो पण तेवढेच. त्याच्या प्रत्येक गोष्टीला हसण्यावारी नेण्याच्या स्वभावामुळे कधी कधी जाम राग यायचा. पुढच्या माणसाची काय स्थिती आहे, तो कुठल्या विचारात आहे याचं त्याला भानच रहायचं नाही. महाशय नेहमी आपलीच री ओढण्यात व्यस्त. पण कितीही हसत असला, कितीही बेफिकर वागत असला, तरी मी त्याची नाजूक बाजूही पाहिली होती. सहसा कधी कुणाला तो त्याच्या मनातलं जाणवून देत नसे पण त्याचं हळवेपण माझ्यापासून लपून राहिलं नव्हतं.

आणि आता त्याचीच चिंता वाटत होती. माझा निर्णय माझ्या तत्त्वांना धरून होता पण तो त्याच्या जिव्हारी पण लागणारा होता. या भावनांच्या वादळात आमची मैत्री कितपत टिकेल याचा काही भरोसा नव्हता. पण कालच्या भेटीनंतर आता थोडं हायसं वाटतंय. पहिल्यासारखं आम्ही निखळ वागू एकमेकांबरोबर हे कदाचित कधीच शक्य नव्हतं. पण निदान एकमेकांना पारखे होणार नाही याची मला खात्री पटली काल.

सगळं आवरून, दाराला कुलूप लावून मी बाहेर पडले. ऑफिसची बस कधीच निघून गेली होती. आज मग PMT मधेच प्रवास करावा लागणार होता. कसंतरी धक्के खात खात मी ऑफिसला पोहोचले. सकाळी घाईत निघाल्यामुळे नाष्टा करण्याचाही वेळ नव्हता मिळाला म्हणून सरळ आधी कॅफेटेरियात गेले. सॅंडविचची ऑर्डर देऊन रिकामी जागा बघतच होते की मला ऋषभ दिसला. आधी वाटलं नको जायला, पण मग वाटलं असं कधीपर्यंत त्याच्याशी लपाछपी खेळत राहणार. त्याच्यापर्यंत जाता जाता हृदयाचे ठोके वाढले होते. काय बोलायचं, कसं बोलायचं काही सुचत नव्हतं. ऑर्डर घेऊन मी त्याच्या टेबल पाशी जाऊन पोहोचले. त्याच्याबरोबर असणाऱ्या मुलीशी गप्पा मारण्यात गुंग असलेल्या ऋषभने माझ्याकडे बघितले. आज एकदम फ्री दिसत होता तो. त्याच्या चेहऱ्यावरचा तो सहज भाव बघून माझ्या मनावरचा ताणही कमी झाला. त्याने मग माझी आणि गार्गीची ओळख करून दिली.

“काय रे आज एकदम रिलॅक्स दिसतोएस तू? काय झालं?” मी विचारलं.

“जेव्हा माणूस काही काम करायचं ठरवतो ना, आणि तो ते काम पूर्ण करतो तेव्हा वाटणारा आनंद वेगळाच असतो. तोच आनंद दिसतोय तुला”

“अरे वा!! असं काय काम केलंस तू आज?”

“ते मी तुला नाही सांगू शकत.”

“एवढं कुठल्या सिक्रेट प्रोजेक्टवर काम करतोएस? मला तरी कळू दे.”

“सांगतो तुला नंतर.” गार्गीकडे खुणावत तो उत्तरला.

“पण तू मला सांग, तुला का उशीर झाला एवढा आज?” त्याने विषय बदलत विचारले.

“मी पण सांगेल तुला नंतर” त्याच्याच शब्दांनी मी त्याला टाळलं.

माझा मोर्चा मग गार्गीकडे वळवत मी विचारले “काय मग गार्गी, कसा चाललाय तुझा पहिला दिवस?”

“आतापर्यंत तर चांगलाच चाललाय. पण पुढे कसं होतंय काय माहित.”

“का ग? पहिल्या दिवसापासूनच पुढची चिंता?”

“चिंता अशी नाही. पण पहिलाच जॉब आहे ना, त्यामुळे थोडं टेन्शन आहे. काय काम आहे? काय करायचंय? याची अजून नीट कल्पना नाहीए. म्हणून थोडी anxiety वाटतेय.”

बस्, ऋषभला मला चिडवायची संधी मिळाली -

“अगं गार्गी, तू कशाला उगाच टेन्शन घेतेस? इथे मॅडम बसल्या आहेत, त्या एकदम एक्सपर्ट आहेत. तुला कधीही काहीही लागलं तर यांना कॉन्टॅक्ट कर. दिवस-रात्र एक करून त्या तुझी मदत करतील याची मला पूर्ण खात्री आहे. हो का नाही मॅडम?” मान हलवत, हलकसं हसत, ऋषभ बोलला.

“हो बरोबर बोललास ऋषभ तू. गार्गी तुला काहीही अडलं तर मला बिनधास्त विचार. तसंही या वेड्याला काही येत नाही.”

ऋषभ च्या चेहऱ्यावरचं हसू विरलं.

“चला माझी अजून बेईज्‍जती होण्याच्या आधी इथून निघू.”

आम्ही प्लेट काऊंटर वर ठेऊन परत ODC कडे निघत होतो. गार्गी ऋषभला काहीतरी विचारत होती. मी त्यांच्यापासून दोन पावले मागेच होते. मनातल्यामनात विचार करत की दिवसाची सुरुवात तर चांगली झाली फक्त आता राहिलेला दिवस पण असाच जावा.

भाग २ - ऋषभ

Harshal Suryawanshi — Tue, 31 Mar 2020 18:13:00 +0000

म्च! सोमवार! सोमवार सारखा दुसरा कुठला दिवस नाही आठवड्यात. सगळ्यांनाच नावडणारा - कुणाला शाळेत जावं लागणार म्हणून तर कुणाला कामाला. माझा मूड तर आज जरा जास्तच खराब होता. आज परत मानसीची भेट होणार, परत तिच्याशी बोलावं लागणार, बघूनही न बघितलसारखं करावं लागणार. हे तर सगळं होतंच पण यापेक्षाही जास्त कटकट वाटत होती आज येणाऱ्या फ्रेशर्स म्हणजे ‘नवेकरी’ यांची. त्यांना शिकवण्याचं काम माझ्या ‘काबील पण कमजोर’ अशा खांद्यांवर सोपवलं गेलं होतं आणि त्यासाठी लागणारे डॉक्युमेंट्स मी अजून तयार केले नाहीएत. आज खाव्या लागणारेत शिव्या त्या xxxxx आयुष कडून. बघू आता गेल्यावरच काय ते कळेल. लवकर आवरून आणि नाष्ट्याला कलटी मारून गाडीला हाकीत मी ऑफिसला लवकर पोहोचलो. लवकरच वर्ड डॉक्युमेंट उघडून आमच्या प्रोसेसचे सगळे स्क्रीनशॉट्स घेऊन त्यात पेस्ट करत होतो. काय ‘जॉब सॅटिसफॅक्शन’ चा अनुभव घेत होतो मी. चार वर्ष घासून इलेक्ट्रॉनिक्स इंजिनीयरींग मध्ये डिस्टींक्शन मिळवलं तेही चक्क पुणे विद्यापीठातून. पुणे विद्यापीठाचं वैशिष्ठ्य म्हणजे एकवेळ पाकिस्तान भारताला कश्मीर द्यायला तयार होईल पण पेपर मध्ये मार्क्स – छे! अशक्य आहे ते! बरं असो, तर मी हे असं इंजिनीयरींग करून Ctrl+C, Ctrl+V असं एकदम टेक्निकल काम करत होतो.

मोबाइलमधे साढे आठ वाजले होते. अजून बाकीच्यांना यायला तासभर तरी होता. भुकेने आतड्यांना पीळ पडत होता. आयुषला गंडवण्याइतपत तरी काम केलं होतं मी. म्हणून म्हणलं एक चहा घेउन यावा. ODC (Offshore Development Centre) मधनं बाहेर पडलो आणि निघालो कॅन्टीन कडे. ODC असं हे कंपनीवाले उगाच फॅन्सी नाव देतात म्हणजे इतरांना सांगताना आम्हाला गर्व(?) वाटला पाहिजे. तसं पाहिलं तर हे अगदी एका गोठ्यासारखं आहे. फरक एवढाच आहे कि इथं म्हशींच्या ऐवजी आम्हाला दिवसभर बांधून ठेवलं जातं आणि दाव्याऐवजी आमच्या गळ्यात I-Card चा पट्टा असतो. म्हशींसाठी चाऱ्याची व्यवस्था गोठ्यातच केली जाते पण आम्हाला मात्र चारा खायला गोठ्यातनं बाहेर पडायला लागतं.

कॅन्टीनमधे चहा बरोबर एक बिस्कीट पुडा, एक प्लेट पोहे आणि वडा सांबार अशी ‘हलकी’ न्याहारी करून मी परत आलो. ODC च्या दाराबाहेर एक मुलगी थांबली होती. मी I-Card स्वाईप करून आत आलो तशी तीही माझ्या मागे आत शिरली. मी आपल्या जाग्यावर जाऊन बसलो. थोडं इकडे तिकडे बघून झाल्यावर तिची नजर माझ्यावर स्थिरावली. माझ्यासमोर येऊन तिने तिच्या मधुर (आमच्यासारख्या जन्मोजन्मी बॅचलरपद नशिबी असलेल्यांना सगळ्याच मुलींचा आवाज मधुर वाटतो, मग तो मुलीच्या वेशात अमरीश पुरी का असेना) आवाजात विचारले, “Excuse me, Where does Ayush sit? Has he arrived yet?”

आयला! हे प्रकरण तर आपल्याच टीममधे आलेलं दिसतंय. मनातल्या आवाजाकडे दुर्लक्ष करून मी जमेल तेवढ्या इंग्रजीत उत्तरलो -

“He hasn’t arrived yet. But he will be here shortly. Are you a new joiner in the PI team?”

ती मान होकारार्थी डोलवत म्हणाली -

“Yeah! Actually Ayush interviewed me two days back and I got a mail from the RMG that I have been selected for this project. Then Ayush mailed me to report today at 9:00 am. He asked me to be on-time so I had to hurry to reach to office. I was sooo tensed that I’ll be late and will get reprimanded on the first day itself. Thank God I’m here before anyone else.”

तिचा रिपोर्ट ऐकत असताना मला तीन गोष्टी जाणवल्या -
१) किती ह**** आहे हा आयुष. टीम जॉईन करण्याआधीच याची धडधापटशाही चालू.
२) या पोरीची इंग्रजी आपल्यापेक्षा भारी आहे. हे असंच चालू राहिलं तर आपला जास्त वेळ निभाव लागणं शक्य नाहीए.
३) आणि सगळ्यात महत्वाचं - किती बोलते ही !!

“I am from the same team. You can have a seat here. What’s your name by the way?” शेजारच्या खुर्चीकडे खुणावत मी म्हणालो.

“My name is Gargi Joshi.”

“मराठी?” मी अपेक्षापूर्वक विचारलं.

“हो.” नशीब हिच्या इंग्रजीच्या तडाख्यातून वाचलो.

“मी ऋषभ.” स्मितहास्य करीत मी वदलो.

“Hi.” ती म्हणाली.

“पुण्यातच राहतेस का?” मी विचारलं.

“सध्या पुण्यातच आहे पण माझं घर सोलापूरला आहे.”

“ओह, ओके…”

आता इथून पुढे काय बोलावे हे काय कळेना. कुणीही नवीन व्यक्तीशी जास्त बोलणं जमत नाही आपल्याला. एवढ्या वेळ फडाफडा बोलणारी गार्गी पण गप्प झाली होती. कदाचित मला जाणवणारी विचित्रता तिलाही जाणवत असावी. अवघड शांततेला टाळण्यासाठी तिने तिचा फोन बाहेर काढला आणि त्यावर काहीतरी करत बसली. ४ - ५ मिनिटे असेच गेल्यानंतर माझ्या तल्लख मेंदूत एक नवीन प्रश्न येऊन दाखल झाला. वेळ न दवडता तो मी फायर केला -

“गार्गी तू एकटीच सिलेक्ट झालीएस का टीममधे का आणखी कोणी आहे?”

“आहेत बहुतेक आणखी दोघेजण पण मला नक्की नाही माहीत. मेलमधे आणखी दोघांची नावं दिसली so I think ते पण सिलेक्ट झालेले असतील… पण ते अजून कसे नाही आले?

“आयुषने घेतला नसेल त्यांचा इंटरव्यू” मी पुटपुटलो.

तिला काही समजायच्या आधी मी म्हणालो “येतील येतील, कदाचित ट्रॅफिकमधे अडकले असतील.”

अजून पण जवळजवळ आख्खं ऑफिस रिकामं होतं. आणि माझं काम अर्धच झालं होतं. त्यामुळे गार्गीला दुसऱ्या कुणाशी ओळखही करून देता येत नव्हती. शेवटी तिच्याकडे लक्ष न देता मी परत एम. एस. वर्ड वर तुटून पडलो.

पुढचा एक तास काय एकाग्रतेत गेला माझा! तंद्रीच लागली होती मला जणू. माऊसचे क्लीक्स आणि डोक्यातले विचार कसे एकदम लयीत पडत होते. या एका तासात KTचं बऱ्यापैकी काम उरकलं होतं मी. म्हणजे निदान आयुष कडून शिव्या न खाण्या इतपत उरकलं होतं. फालतूचं जरी असलं तरी काम पूर्ण करण्याचं समाधान होतं. ऑफिसमधली चलबिचलही आता वाढायला लागली होती. ऑफिस बसने येणारी मंडळी ताफ्याने ODC मधे घुसली होती. काही लोकं पीएमटी ने पण आली होती. या दोन प्रजातींना ओळखणं तसं फार अवघड नाहीए. ऑफिस बसने येणारी लोकं शांत चित्ताने ऑफिसमधे प्रवेशतात, जसे काही ध्यान-धारणा करून आलेत. आणि पीएमटी ने येणारे असे येतात जसे काही आंदोलन-धरणा करून आलेत. आमच्या ग्रुपची माणसं आणि मानसी अजून यायची होती. तोपर्यंत म्हणलं गार्गीशी बोलावं तर बाई अजून पण मोबाईलमधे डोकं घालून बसली होती.

“Hi… गार्गी?” थोड्या प्रश्नार्थक स्वरात मी तिला संबोधलं.

“Hi.” डोकं वर करत, माझ्याकडे बघत ती उत्तरली.

“तू नाष्टा करून आलीएस का ?”

“नाही… वेळच नाही मिळाला. सकाळी लवकर यायचं होतं ना.”

“ओके. चल मग नाष्टा करून येऊ. तुला कॅफेटेरिया पण दाखवतो.”

“पण जर तोपर्यंत आयुष आला तर?”

आयुष गेला खड्ड्यात असं मनातल्या मनात आणि मनापासून म्हणलं मी.

“त्याला बहुतेक आणखी थोडा वेळ लागेल. आणि मला नाही वाटत नाष्टा करण्यासाठी तो तुला काही बोलेल.”

टेबलावरची तिची बॅग, मोबाईल आणि मफलर… आपलं ते… स्टोल उचलत ती माझ्या बरोबर निघाली.

भाग १ - ऋषभ

Harshal Suryawanshi — Sun, 29 Mar 2020 14:17:00 +0000

रेस्टॉरेंट मधे पोहोचून अर्धा तास होत आला होता. तसं मला वेळेआधी येण्याची सवयच आहे. पण सध्या तरी ही सवय मला चांगलीच महागात पडत होती कारण बसल्या बसल्या काय करायचे म्हणून मी (कोल्ड) ड्रिंक रिचवत होतो. कोल्ड ड्रिंक घेण्यामागे आणखी एक कारण म्हणजे त्या दिवसानंतर आज आम्ही - म्हणजे ती आणि मी (आजच्या जमान्यात ‘ती’ आधीच स्पष्टपणे सांगावं लागतं माहीतर उगाच ‘दोस्ताना’ होते) - पहिल्यांदा भेटणार होतो.

आता ‘तो’ दिवस तसा बहुतेकांच्या आयुष्यात येतो आणि तो प्रत्येकासाठी अविस्मरणीय असतो. कुणासाठी तो त्यांच्या आयुष्याचा सगळ्यात आनंददायी दिवस असतो तर कुणासाठी इंजीनीयर होऊन कॉल सेंटर मधे काम करण्यापेक्षाही भयानक असतो. अजून तरी ‘ती’ काही इतक्यात येण्याची शक्यता नाहीए म्हणून तोवर मी माझ्या ‘त्या’ दिवसाबद्दल थोडं सांगतो.

तसं माझ्या गोष्टीत नवीन असं काही नाहीए. आम्ही दोघं एकाच कंपनीत काम करतो. काम करता करता मैत्री झाली. मैत्री जास्त घट्ट झाली आणि मला ती आवडायला लागली. आता आवडते तर खरं पण सांगावं कसं हे काही कळेना. सरळ तोंडावर सांगावं तर चार-चौघात आपल्या कानाखाली बसायची आणि आपल्याला तोंड दाखवायची जागा उरायची नाही या भीतीपायी मी तीला एक पत्र - प्रेमपत्र - लिहीलं. नंतर एका बागेत भेटण्यासाठी बोलवलं. बागेत एकांताची जागा शोधून तिला मी ते पत्र दिलं. ती पत्र उघडून वाचायला लागली आणि मी हळूच तिच्या एका हाताच्या अंतरापार जाऊन उभा राहीलो. तिची नजर शब्दांवरून फिरत होती, तसे तिचे भाव बदलत होते. इकडे माझ्या हृदयाचे ठोके ‘स्लो मोशन’ मधे पडत होते. तिने पत्र वाचले आणि माझ्याकडे बघितले. तिच्या डोळ्यांत बघताच मला कळाले की आपले ‘बारा वाजले’. तिच्या ओठांवर जरी एक अवघडसे स्मित होते, तरी तिच्या डोळ्यांतला नकार मला स्पष्टपणे दिसत होता.

दोघांनाही पुढे काय बोलावे, काय करावे, काही कळत नव्हतं. मग मीच म्हणालो ‘चल एक चहा घेऊ’ आणि आम्ही आमच्या नेहमीच्याच टपरीकडे निघालो. बागेतून बाहेर पडताना तिने माझ्या हातात ते पत्र दिले. ते पत्र जरी शाबूत होतं तरी माझ्या हदयाचे झालेले तुकडे मी आतल्याआत वेचायचा प्रयत्न करत होतो. दोघांनीही चहा घेतला आणि आम्ही आपआपल्या वाटेला लागलो. निघताना ना ती काय म्हणाली ना मी तिलाकाही विचारले. दोघंही त्या धक्क्यातून अजून काही सावरलो नव्हतो.

घरी पोहोचलो, काय करावं काही कळत नव्हतं. पिंजऱ्यात बंद असलेल्या गाढवासारखं (त्यावेळी गढवासारखं वाटत होतं) येरझाऱ्या घालत होतो. शेवटी मनावर कायमचं बिंबावलेल्या त्या प्रसंगाला विसरण्यासाठी मी ती गोष्ट घ्यायची ठरवली जी मी सहसा दुपारी कधी घेत नाही…
…झोप.

आज एक आठवडा झाला त्या दिवसाला. मनातलं वादळ बरच शांत झालं होतं. ऑफिसमधे जरी पहिल्यासारखे मोकळेपणाने बोलत नसलो तरी हाय-बाय होत होतं. काल तिचा मेसेज आला भेटण्यासाठी, मलाही बोलायचं होतंच म्हणून मी इथे आहे पण ही कुठे तडमडलीए काय माहीत.

आणखी पंधरा मिनिटांनंतर मला तिचे दर्शन झाले. नेहमीच साध्या कंपड्यांत वावरणारी ती आजही तशीच आली होती. साधा सलवार-कमीज, दुपट्टा आणि त्याबरोबर ज्या पन्नास गोष्टी मुलींबरोबर असतात त्या; उदाहरणार्थ - पर्स, स्कार्फ इ. इ. तिच्या ह्या साधेपणावरच तर मी भाळलो होतो. क्षणभरासाठी मनामधे एक कळ उठली पण स्वतःला सावरत मी उभा राहिलो. हाय-हॅलो होऊन ती बसल्यावर मी तिला विचारले -

“काय घेणार?”

टेबलावर ठेवलेला मेनूकार्ड उचलून तिने त्यावर एक कटाक्ष टाकला. तिचं एक सँडविच आणि कोल्ड कॉफी ठरल्यानंतर तिने मला विचारले “तू काय घेतोएस?”

तसं तर एवढे पेले रिचवल्यावर आणखी काही पोटात ढकलण्याची इच्छा नव्हती पण कंपनी म्हणून मी पण एक कोल्ड कॉफी सांगितली.

“काय मग? आज दुपारी जेवली नाहीस वाटतं?” मी विचारले.

तिने प्रश्नार्थक मुद्रेने पाहत विचारले “का?”

“आज चक्क कॉफी बरोबर सॅंडविच? जाम भूक लागलेले दिसतीए तुला. बघ हा, उगाच जास्त होईल.” मी हसत म्हणालो.

“खाईल मी. आणि तू काय डाएटिंग वर आहेस का? फक्त कोल्ड कॉफी? एरवी तर बकासुरासारखा खात असतोस.”

“तुझी वाट बघत बघत एवढं कोल्ड्रिंक पिलोय की पोटात कोयनासागर झालाय माझ्या.”

आमच्या नेहमीच्या ‘तू-तू - मैं-मैं’ ला आज परत एका आठवड्याने वाट मिळाली होती. असं वाटलं जसं काही झालंच नाहीए. आम्ही अजून पूर्वीचेच ऋषभ-मानसी आहोत. ही आमची नावं - आधी सांगायचं राहून गेलं. दोघांचंही हसणं ओसरलं तसं मागच्या काही दिवसांचं ओझं परत जाणवायला लागलं. काहीतरी बोलायचं म्हणून मी तिला विचारलं -

“ऑफिसचं काम कसं चाललंय?”

हे विचारलं आणि मनात आलं - ‘गाढवा एकाच टीममधे ना दोघं? मग असं जगावेगळं काय करणार ती जे तुला माहिती नाहीए?’

“काही नाही… तो डिफेक्ट लॉग केला अर्जेंटिनाचा… त्याचं अॅग्रीमेंट चुकीचं…”

मी तिकडेच तिला म्यूट वर टाकलं. डोक्यात सहजच विचार आला की ‘च्यामारी हे पिक्चर मधे वेटर बरोबर टायमावर एन्ट्री मारतात. आता गरज आहे खऱ्या आयुष्यात तर कुठे गेलेत तडमडायला काय माहित?’

“…मग मायकलशी कॉल झाला. तू होताच तेव्हा.” तिचं (सं)भाषण संपलं होतं.

‘तू’ ऐकू आल्यावर मी तिच्या बोलण्याकडं लक्ष दिलं.

“हो होतो ना… बघू आता काय होतंय ते…” मी म्हणालो.

तेवढ्यात बाजूने जाणाऱ्या वेटरला बोलवत त्याला ऑर्डरबद्दल विचारलं. “बघतो” म्हणून तो निघून गेला. मनात चार शिव्या हासडल्या त्याला कारण आता आणखी काय बोलायचं हे कळत नव्हतं.

“ऋषभ तुला मी आज का बोलावलं भेटायला याची तुला थोडी कल्पना असेलच…”

“हो, कल्पना तर आहे पण नक्की कशासाठी हे नाही कळतए. म्हणजे दोघांनाही एकमेकांच्या भावना माहितीएत मग आज भेटून काय साध्य होणारे?”

“हे बघ ऋषभ तू माझा खूप चांगला मित्र आहेस…”

‘हीच तर गोची आहे’ मी मनात म्हटलं.

“…आणि तू त्या दिवशी अचानक असं पत्र दिलंस वाचायला. माझ्याबद्दल तुला असं काही वाटतं याचा मला थांगपत्ताही नव्हता. तुझ्याबद्दल मी तसा कधी विचार केला नव्हता आणि तुला ‘नाही’ कसं म्हणावं हेही मला सुचत नव्हतं.”

ती हे सगळं सांगत असताना वेटर ऑर्डर घेऊन आला होता. त्याच्याकडे तिखट नजरेने बघत मी मनातल्या मनात म्हणले - “ये xxxx. तुला पण हीच वेळ मिळाली होती ऑर्डर सर्व करायला. मगापासून कुठे गेला होता xxxx. तुझीच कमी राहिली होती xxxx.”

तोवर मानसी पुढे बोलत होती - “एक आठवडा झाला पण तुझ्याशी बोलायची हिम्मत होत नव्हती. खूप अवघडल्यासारखं वाटत होतं. म्हणून म्हणलं आज एकदाचं भेटून काय सोक्षमोक्ष लावायचा तो लावून टाकू.”

तिच्यासाठी बहुतेक ‘एकदाचं सोक्षमोक्ष लावणं’ सोपं होतं. अर्थात हा तिचा दोष नाहीए. कितीही प्रयत्न केले तरी मनावर ताबा ठेवणे कठीण. माझ्या मनाने वर्तमानाचा पाया नसतानाही भविष्याचे उंच उंच मनोरे बांधले होते. त्यादिवशी तिच्या नुसत्या नजरेतल्या भावाने ते पार जमीनदोस्त झाले होते.

“हे बघ मानसी तू जरी मला ‘माझं तुझ्यावर प्रेम आहे’ हे कळण्याइतपत ओळखत नसलीस तरी तू अशा फार थोड्या लोकांमध्ये मोडतेस जे मला बऱ्यापैकी जाणतात. मी फार प्रॅक्टिकल माणूस आहे. एखादी गोष्ट मनासारखी झाली नाही म्हणल्यावर त्यावर रडत बसणं हा माझा स्वभाव नाही. पण तू जसं ‘एकदाच सोक्षमोक्ष लावू’ असं म्हणतीएस तसं एकदम मला जमणार नाही. हे सगळे प्रकरण झाल्यानंतरही तू स्वतःहून आपल्या मैत्रीत तडा जायला नको म्हणून माझ्याशी बोलायचं ठरवलंस यानी निदान आपली मैत्री तुझ्यासाठी किती महत्त्वाची आहे हे समजतंय मला. तुझ्या नकाराची मी कदर करतो. मला फक्त थोडा वेळ हवाय. हळूहळू तुला तुझा पूर्वीचाच मित्र ऋषभ दिसायला लागेल.”

“मघापासून केवढा गप्प-गप्प होता आणि आता अचानक ही शब्दगंगा कुठून अवतरली?” वातावरण हलकं करण्याच्या प्रयत्नात मानसी म्हणाली.

“काही नाही ग जवळपास कुठे वेटर दिसत नव्हता म्हणून…”

“काय?” तिला नाही झेपलं.

“काही नाही. सोड. झालं का तुझं खाऊन? काही मागवायचंय का अजून? भूक असेल अजून तर एखाद किलोची पेस्ट्री वगैरे मागवायची आहे का तुला?”

“मागवते, पैसे तू भरणार का?” तिने उलटप्रश्न केला.

“भरले असते; पण तूच नकार दिलास…” शब्द सावरायच्या आधीच मी हलक्या आवाजात बोलून गेलो.

तिने चमकून माझ्याकडे पाहिले. तिच्या चेहऱ्यावरच्या वेदना मला स्पष्ट दिसल्या. जेवढा मी आतून होरपळत होतो तेवढाच दाह तिला पण होत होता.

“सॉरी!” मी मनापासून म्हणालो.

हलकेच हसून ती म्हणाली - “चल निघू.” पार्किंग मधे आल्यावर तिने तिच्या चेहर्‍याला त्या स्टोलमधे गुरफाटलं. एखाद्या आतंकवादी मासिकाची पोस्टर गर्ल वाटत होती ती.

“उद्या काही नवीन टीम मेंबर्स जॉईन होणारेत टीम मधे आपल्या. त्यांची KT घ्यायची आहे आपल्याला. तू डॉक्युमेंट्स तयार केलेत का?”

“शीट! ते उद्या आहे का? मी तर काही केलं नाहीए.”

“मला वाटलंच विसरला असशील तू. जाऊदे, उद्या थोडं लवकर येऊन ऑफिसमधेच तयार कर.”

“हा, तेच करावं लागेल आता. नाही केलं तर तो ह****** आयुष आहेच डोकं खायला.

टीम लीडर कमी आणि हिटलरचं कारटंच जास्त शोभतो तो. एकदा पूर्ण नाव विचारलं पाहिजे त्याला.”

“विचार त्याला उद्या तूच. चल निघते मी. बाय.”

“बाय.”

तिच्या पाठमोऱ्या आकृतीकडे बघत तिच्याबरोबर बघितलेल्या भविष्याला पण मी बाय केला. कायमचा बाय.

चुकलेली दृष्टी आणि झालेला दगड

Harshal Suryawanshi — Tue, 04 Feb 2020 19:16:00 +0000

ज्या गोष्टी आपल्या एकदम जवळ असतात त्या बहुतेक वेळा आपल्याला स्पष्ट दिसत नाहीत. डोळ्यांच्या अगदीच जवळ असल्यामुळे त्यातले बारकावे दृष्टीआड होतात. आपल्याला नेहमीच असं वाटत राहतं की त्या गोष्टीत काहीच दोष नाहीत.

माणसांचंही थोडं असंच असतं. वर्षानुवर्ष आपल्याबरोबर असणाऱ्या माणसांचं आपल्याला सगळंच बरोबर वाटतं. त्यांचे अवगुण, त्यांच्या उणिवा या नजरेआड गेलेल्या असतात, किंवा त्या अश्या कधी स्पष्ट दिसतच नाहीत. यातली काही माणसं आपली एकदम ‘खास’ असतात. ही अशी लोकं असतात ज्यांबद्दल आपल्याला असा दृढ विश्वास असतो की ते ‘आपल्याला’ चांगलं जाणतात. आपला स्वभाव, आपले विचार, आपले गुण-दुर्गुण, त्यांना सगळं माहिती असतं असं आपल्याला वाटत असतं. आपण त्यांच्यावर डोळे झाकून विश्वास करतो आणि आपण असं समजतो की ती व्यक्ती नेहमी ‘आपल्याला’ काय वाटतं याचा विचार करेल. कुठल्याही पूर्वग्रहाशिवाय ‘आपली’ बाजू समजून घेईल आणि जर आपलं कुठं चुकत असेल तर नीट समजावूनही सांगेल.

हे असं सगळं आयुष्य चांगलं चाललेलं असतं, त्यांचं पण आणि आपलं पण. पण कधीकधी प्रसंगच असे उद्भवतात की डोळ्यांच्या अगदीच जवळ असलेली ती गोष्ट आणि आपल्या अगदीच जवळ असणारी ती माणसं दोन्हीही दुरावतात. यात त्या प्रसंगाचा दोष नसतो, असतो तो त्या आंधळेपणाचा जो ती गोष्ट आणि लोकं जवळ असल्यामुळे आलेला असतो. माणसं हळूहळू दूर जायला लागतात तसं तसं आपल्याला आणखी स्पष्ट दिसायला लागतं. आपल्याला कळायला लागतं की आपण जसं समजत होतो तसं कधी नव्हतंच. आपण ‘आपली’ म्हणणारी ती माणसं कधी ‘आपल्याला’ समजू शकलीच नाहीत. ज्यांच्यावरती आपल्याला विश्वास होता की ही लोकं आपल्याला समजून जर आपलं चुकत असेल तर आपल्याला योग्य मार्ग दाखवतील, ती लोकं मात्र दुसऱ्यांचा विचार करून आपलीच दिशाभूल करताएत. बाकीचे लोकं काय म्हणतील या चुलीत ‘आपल्याच’ भावनांचं स्वहस्ते सरपण घालताएत.

दुःख होतं, खूप दुःख होतं जेव्हा या सगळ्याची जाणीव होते. वाटतं दूर जावं सगळ्यांपासून. माणसं हवीतच कशाला आपल्याला? पण या सगळ्यासाठी पण आता बराच उशीर झालेला असतो. कितीही नाही म्हणलं तरी या माणसांबरोबर आपण जोडले गेलेलं असतो. या सगळ्या कुचंबणेत शेवटी आपणंच मरतो. आपल्याच मनाचा एक सुंदर कोपरा बेचीराख होतो. विश्वासाला गेलेला तो तडा कधीही न भरून येणारा असतो. क्रोधाची ती धगधगती ज्वाळा ही काही काळाने शांत होते. आणि मग मागे राहतो तो केवळ एक भावनाशून्य दगड. परत कधीही न जळणारा, न पाझरणारा

The Flawed Greats

Harshal Suryawanshi — Wed, 15 Jan 2020 16:43:00 +0000

When I had started writing this, it was part of the previous post. But when I was reviewing that post I felt that this topic should stand on it’s own because this is something that I really feel strongly about.

So the trigger point for this blog-post was one of my Facebook friend’s post about difference between Hinduism and Hindutva. The post was actually tweeted by Shashi Tharoor and she had just shared that post on Facebook. Now this is a very delicate topic and the views differ from night to day depending on your beliefs on the matter, most of which has been shaped by years of reading second-hand, third-hard or nth-hand interpretations of Savarkar’s book ‘Essentials of Hindutva’ or ‘Hindutva: Who Is a Hindu?’. I had come across similar posts in the vein of anti-Savarkar from the same friend and had even urged her to read the book herself to form her own opinion. When I had read the book some 6 years back it had offered me clarity on my religion. But I also remember it didn’t make me consider people from other faiths any different. In fact it had given me a sense of belonging to India along with all of its faiths, its religions. But again that was my interpretation and everyone is free to arrive at their own interpretation. But I have an issue when people start bad-mouthing Savarkar. Whether you agree or disagree with him, his views, or any interpretation of his views, is your choice to make. But if you are disrespecting a person who went through horrible ordeals to free his country, our country, then that is just wrong. No one in present is in a position to talk derogatorily about our freedom fighters because we are not on the same level. We haven’t sacrificed our lives, we haven’t faced the same injustice, we can’t even imagine the times that these great personalities lived in. I have seen many derogatory posts about Mahatma Gandhi too. People have shared some seriously shitty things about him. Sitting in comfort, living our privileged lives we are in no position to talk about Mahatma Gandhi and question his sincerity and efforts during the freedom struggle. You might not agree with his methods, you might not agree with his decisions but you can’t question the man’s integrity. You are just not qualified to do that. We have got the gift of time which comes wrapped with hindsight. The views and the decisions that these leaders took at their time cannot be judged from the present.

Another thing we ought to understand is that nobody is perfect. Not even these great leaders. They were extraordinary but still human. They are bound to make mistakes. They are going to have aspects to their personalities which you don’t like. They were just as much flawed as any of us, so stop putting them on pedestal and labeling them as good or bad because they were neither. They were normal people who did great things. Most of them have written some very good books which offer us an insight on how these people were shaped and how they thought. I have read books from Savarkar and Ambedkar. I think I had even read some parts of ‘My experiments with truth’ when I was in school but I don’t recollect anything from it. These books were written at a time which was very different from ours. The lens through which we read these books or anything else for that matter is coloured by our own experiences. Hence we arrive at different interpretations even though the content is the same. When you are reading these books you don’t have to completely agree or disagree with what the author is saying. Some parts of them might resonate with you and some might seem very extreme or absurd. But that doesn’t mean you go on insulting the person who wrote that book.

With a country like ours with all of its unique problems nothing is simple or straight. Everything has layers to it and it is difficult to ascertain what is right or who is right. Those greats also had the same boon and bane of diversity. So their efforts too reflect the same variance. They all might have had different ideologies which might have even appeared to be opposing, but they all were fighting for their motherland, for our motherland. That has been the unifying thread from times immemorial which ties all this bewildering diversity together. Just like them we need to work towards a common goal while respecting each others’ diversity and even learning from it. That might make them feel better rather than virtual one-upmanship. Because they never asked for our reverence, only country’s deliverance.

The Gray Opinion

Harshal Suryawanshi — Wed, 15 Jan 2020 16:01:00 +0000

We are a generation which has been fortunate to be the most connected in our species’ history. The sheer number of platforms available at our fingertips to express ourselves overwhelms me. Maybe that’s why I have been content with only Facebook and WhatsApp till now.

But I think even that may change now. Nowadays whenever you open Facebook, all you see is people expressing opinions and people getting married. Although I like to do the former and am ready for the latter (just letting the universe know, in case if anyone is interested 😜) it has started becoming a little unhealthy. Now I am not saying that people should stop posting what they think/believe/agree with (or getting married for that matter). With everything going on in our country, there is no dearth of important topics that need to be debated. It’s heartening to see people investing themselves in the really important issues pertaining to our country. The generation before us used to read the newspaper and then comment on the situation of the country while sipping tea. We have more power than them. We post stories, infographics and retweet our feelings while having green tea. But I think we haven’t matured proportionately with the advancement of the technology. So the combination of efficient and engaging communication with our still maturing mindsets has whipped up a cloud of toxicity which has started affecting our personal lives.

We have become so Black & White in our views that we have no room for Gray. We can’t listen to the others’ voice in the din of our loud statements. And even worse than that, sometimes we can’t hear the other side because we just don’t want to. I remember when I had an assured and stable access to internet (perks of getting a job) initially, I used to love reading news on internet. Now why was reading news on internet more fun than reading it in the newspaper? The difference was the comments section. I used to spend more time reading the comments section than the actual story. Reading people arguing on some controversial story, understanding the mood of the discourse and getting different takes on the same story was what made it more interesting. But now even that pleasure has been taken away thanks to the IT Cells of the political parties and people just verbally abusing each other. During those initial days I had come across an article which implored people to read more literature which actually disagrees with their viewpoint. And that has been my guiding light to arrive at any conclusion on any topic. Spend some time understanding the situation from the other’s perspective.

But I think not everyone was lucky to have read that article before they got used to the internet. The biggest pitfall of internet in general and social media in particular is that we usually surround ourselves with people or posts which support our viewpoint. This creates a positive feedback loop where our beliefs get reinforced over time since there is hardly ever any voice of dissent. No one dislikes a post from a friend where you don’t agree with the content but we will almost definitely like the post from a friend where we agree with the views. And so everyone thinks that they are right. Sometimes some topics are such that it is almost impossible to decide what is right. But we are in a age where being right is the only option, whether it is an exam or social media wars. A personal example about this is the Sabarimala case. I have been very fortunate to have friends which have a differing opinion on many matters and it is always insightful to have discussions with them. So when the case was being heard in SC to decide on whether women should be allowed to enter the temple against the age old established tradition, I was ready to write about what I felt was right. I had decided to put down my thoughts at night when I would return home from office. I was returning with a colleague that evening and I had a feeling that she would have a differing opinion than me. So I asked her about her views on the topic. She was Team Faith, saying that if an overwhelming majority of people believe in those traditions then we should honour them. I was in Team Equality, where I was of the opinion that those traditions are man made and should be subject to change as per changing times. At the end of our spirited conversation I was still convinced that I am right. I came home and didn’t write anything, not because I had doubts but because I was just plain lazy 😛. The next day I came across the editorial page in ‘The Hindu’ where the columnists expressed differing but equally convincing views on the topic. The ‘centre’ view in that op-ed created enough doubt in my mind that I dropped the idea of writing on the issue. In this case if you look at the situation from different viewpoints, we can’t definitely comment on who is right and who is wrong. Some situations are just messy, we need to understand this and sometimes all we can do at the time is hold on to your views but also acknowledge others’ viewpoints.

Currently, based on half-truths, fake news shared somewhere on social media we are ever ready to defend our half cooked beliefs. We haven’t got the time, will or maturity to read the source material and then form our views. We don’t have patience to listen to others’ views. I wish we try to put ourselves in others’ shoes more often and not let our views/opinions be a barrier between our personal relationships. It’s OK(in fact more than OK) to have a friend who doesn’t share the same views, opinions or beliefs. If they have something to say give them a fair chance and if still you are not convinced, you continue with your own views. But we all need to learn to be friends even though we don’t see eye to eye on everything.

To Help or not to Help, is the Question

Harshal Suryawanshi — Mon, 02 Dec 2019 16:21:00 +0000

Usually when I write something, I am clear on what the end is going to be, what is the objective that I am writing for. And this is not because I spend hours on thinking how and what to write but rather it is because one of the things that I am really good at, is… procrastination. I would feel like writing on a topic and then I would actually put my thoughts in words months later. But sometimes it happens that the topic is already there, lying dormant in your conscious and then some trigger just brings it to the surface.

This is one such topic. So let me start from the beginning. Last weekend I was going to a nearby place, Bhongir, for a outing. I had to spend 2.5 hours at the railway station waiting for the train. And before you assume that the train was late, let me make it clear that I was left waiting because the train that I thought would take me to Bhongir, didn’t run on Sunday. But then years of missing the 1’o clock local at Pune has done wonders to my patience and so the only thing that I was left cursing at was my own stupidity (that’s one more thing I am good at). Anyways, so I was sitting on one of the ‘blocks’ (I don’t know what to call the structures that are made near the pillars for people to sit) at the platform, with earphones in my ears. Two middle aged people, probably brothers, were sitting at the next ‘block’ in front of me. One of them was eating a ‘Veg Puff’ (taking some artistic liberty here because I don’t really know whether it was veg or not). Both of them were engrossed in talking to each other. They appeared to be simple village folk based on their style of clothing. I was observing their animated discussion trying to guess what they were talking about. But my effort to …um…eavesdrop was interrupted by a lady asking me for some money. She had a cataract in her left eye. She was carrying a register which she was asking me to take a look at. It probably had some information of her medical condition or the donations she needed for the treatment.

And as it has now become a second nature for me, I politely refused to entertain her request. I think I have become so natural at this now that the she didn’t even linger near me hoping that I will change my mind. I hadn’t even bothered to look at that register because I have seen this scenario many times before. It still pricked me a little to say ’no’ with that kind of finality. But as I said I have grown accustomed to these scenarios now and that pressure at my heart was gone the next second. After that, the woman searched for someone else who would be willing to ‘help’ her. She had actually passed the aforementioned guys at first, but then turned towards them to ask for help. Now, as soon as that woman had left me, I was curious about whom she approaches next. When the woman approached those guys I had imagined that they will blow her off similarly like me. But contrary to my expectation one of the guys showed interest in giving her money. But he didn’t have a lower denomination to give so he asked his partner whether he has any. He too didn’t have change, so finally the guy gave 50 Rs to the woman. I think the woman too didn’t expect to get more than 10 Rs. She was happily surprised to get 50 Rs, thanked the men, gestured God to bless them and then moved on.

Seeing that scene played out I first felt bad for the guys, because I was pretty sure that they were duped. But then I started feeling bad for myself because I could have easily done what that guy had done, ‘helped’ that woman. I am sure that even those guys would have been aware at some level that this woman might be using her disability to get some quick money. But they chose to ignore that doubt and gave money to the woman while I had erred on the side of caution and refused.

Some years ago, I too was like that guy. I have given money to people for bus tickets since they had ’lost’ their wallets. I have given money to people claiming that their spouse was in hospital and they don’t have money with them to reach the hospital. They even gave me a fake number so that they can get in touch about returning the money. In this particular instant I didn’t have change, so I had gone to the nearby railway station to get change and handover some money to that person. Some more incidents like this and then I started to say an occasional ’no’. By this time I had started travelling and that brought on some more varied experiences. In one particular occasion in Khajuraho, a man came from his small house and asked me money for a samosa. I was about to give him the money because I wanted to avoid the uneasiness which follows such a request. Also I wanted to spend the whole afternoon at that temple so I wanted to get rid of that person. But then I figured since I had time to kill, why not make this a bit interesting. So I started enquiring about his home (since I had seen him coming from his house I knew he just wanted to get some quick money), asked him about what he does for a job, what he does on the weekends etc etc. After a minute of silence the guy himself chose to leave. I then employed this template whenever I had time to engage with a person asking for money. The way they answered the questions gave me a hint as to what exactly they need the money for. And mostly it turned out that they were just there to make a quick buck. Once in Vijayapura I gave money to an old person for bus ticket. The money should have been enough to cover his fare but then I saw the same person going to another person to ask for money. I actually confronted that old person about asking for money again and he just gave some lame excuse and left. All these incidents have left me disillusioned and now as I said, it has become second nature for me to say ’no’. But last Sunday, I felt guilt making a strong comeback when I saw that man giving money to that woman.

I was thinking that what if that woman ‘really’ needed that money. What if it wasn’t a ploy for getting easy money but the only way she could afford her treatment was by asking for money? The woman is just a placeholder. You replace her with any person you have met asking you for money. I can’t imagine myself in such a situation where I had to ask others for money. I would absolutely hate it. But what if circumstances have really conspired against them for their life to be at exactly such a junction where asking money from others is the only way out? Out of 10 people asking me for money, 9 of them will be bogus but what about the 1 which really could have used whatever little help I could have offered. How do I know who really is in need and who are just lazy to do anything about their lives? It’s this not knowing, which is really bothering me. And if anyone has a better viewpoint to look at this situation then do tell me.

The person who gave the woman money seemed happier than me who had managed to not get duped. I might have been the smarter one among us but wasn’t he wiser? Wasn’t his liberal approach on who to help and whom to not better than me? Because at the end of the day everyone would prefer to have a ‘happy’ journey than a guilt-laced one, wouldn’t they?

अपने अपने मायने

Harshal Suryawanshi — Sat, 12 Oct 2019 15:07:00 +0000

बैठा था में उस किनारे
औरों से थोड़ा दूर, थोड़ा परे,
सामने मेरे थी बिखरती हुई लहरें
लग रहा था की समय बस यही पे ठहरे।

लहरों की वो लयबद्ध आवाज़
शांति का एहसास दिला रही थी,
आनेवाली संध्या का साज देखने
आँखें क्षितिज पे मेरी टिकी हुई थी।

धीरे धीरे सूरज समंदर की तरफ बढ़ रहा था
आकाश के चित्रपटल पे नए रंगों का जन्म हो रहा था,
अपनी किरणों की कुँचियों को बेफिक्री से चलाए
वो अपनी कलाकारी की अद्भुत छाप छोड़ रहा था।

प्रकृति की वो शानदार रचना लेकिन
मन को मेरे खाए जा रही थी,
उस चित्र की क्षणिक सुंदरता
मुझे एक अजीब मायूसियत से भर रही थी।

लग रहा था ये सूरज कभी डूबे ही नहीं
ये चित्र कभी आँखों के सामने से हटे ही नहीं,
लेकिन मेरे चाहने से भला क्या होता है?
जाता है वो जिसे जाना ही होता है।

आखिर सूरज अलविदा कहके चला ही गया
जाते जाते थोड़े और रंगों को बिछाएं,
शायद उन आँखों को उसे कहना था शुक्रिया
जो आखिर तक उसके साथ रहे, अपनी नमी को छुपाएं।

वो सुंदरता मेरे नसीब में
हमेशा के लिए शायद थी ही नहीं,
मैंने भी आस लगाई थी उस चीज़ की
जो कभी मुमकिन थी ही नहीं।

फिर भी अंत में जीवन में मेरे
कुछ हसीन पल जुड़ चुके थे,
उस क्षणभंगुर चित्र के में क्या बताऊ
मेरे लिए क्या मायने थे।

The Edison Journey - A Short Marathon

Harshal Suryawanshi — Thu, 05 Sep 2019 03:12:00 +0000

It has not been many days since I ran my second 10k run successfully. The last time I participated in the run it was more of a walk than a run. This time it was half run half walk and I completed it in lesser time than I had expected. I was pleasantly surprised by this and I saw the same feeling echoed by most the other runners from HTC.

It is one of the things I really like about marathons in general. You are in competition with yourselves, not others. This time I had decided to finish better and actually do some running in the 10k run. Everyone was trying to do better than what they would normally do. The atmosphere around, the positive encouragement and an urge to be better drives us all to put that extra spring in every step.

Competition is not new to us. We compete in every sphere of our lives. From getting good grades to getting placed, life has been a series of competitions. From competing with Sharmaji ka ladka to competing with Vermaji ki beti, it has mostly been competition with others. But the two runs that I have run, the competition was with myself and I think for most of us that was the case. That might also be because we were not trying to be first at anything but just the best of ourselves.

Anyways I was planning to write something to describe my Edison Journey but the dull pain in my legs after the run, wouldn’t let me pen down my thoughts properly. But then it also gave me a parallel which describes the Edison Journey perfectly.

Our journey in the program was like my 10k run. We ran (did exceptional work) sometimes and sometimes we walked (have a plethora of options here). It was not an easy journey, it was arduous and it was demanding. But we pushed through the pain, ploughed through the rough terrain and finally now, have crossed the finish line. The experiences we had along the way have enriched our lives and we have become a better version of ourselves than when we started the run.

The pain that lingers on is a reminder that the juice was worth the squeeze. Whatever we have learned in our run of 2 years is going to help us in years to come, in our professional careers and personal lives too.

And although we have completed our run for now, there’s always another challenge up for grab, another milestone to achieve, maybe even a half-marathon to be run. So carry on the rigour and enthusiasm we had for our 2 year short marathon in your future runs. Live up to the ethos of ‘Once Edison - Always Edison’ and all your future runs will definitely be equally rewarding, if not more.

Thank you all for running with me.

Ramayana

Harshal Suryawanshi — Sun, 04 Aug 2019 13:37:00 +0000

When I was studying engineering, we learnt in one of the subjects that a less probable event conveys more information. ‘The sun rises in the east’ - hmm… ok… everyone knows this… so what? See what I mean, zero information. But when you read ‘Click here to know xyz about Nick Priyanka’s wedding’, now that’s information (according to news outlets) since the probability of a common person knowing that xyz is miniscule.

Disclaimer: The subject only dealt with quantity of information. It didn’t have any theory on the quality of information. (although I wish it did, so that I could use it to purge my news feed).

Anyways, I am writing about probability of events because often in our lives, rare events or one-off moments are the ones which make the most impact. An unplanned trip to Lonavala will be the one of your best outings (despite a lack of candid pics which you pose for). An unexpected act of kindness remains etched in your conscience changing your outlook towards people. Just the memory of that fleeting look from someone special still makes your heart race even after all these years.

One such unexpected but memorable event that I witnessed was on the occasion of Ram Navami. There’s a beautiful place called ‘Shilparamam’ in Hyderabad which is known for handicrafts and other things. (I really had to scratch my head to describe the wares that are sold there and all that I could come up with was handicrafts. That’s how bad I’m at shopping.) Long story short it’s a famous joint for shopping. But it also has a cultural centre associated with it which hosts events like classical dancing among other things.

All my visits to Shilparamam till then were in the capacity of a ‘reluctant observer’ tagging along with some friend who is going shopping there. On the evening of Ram Navami too I was fulfilling my role dutifully going to Shilparamam with my friend who wanted to buy clothes for family. Now I am not a very religious person and I had no clue that it was the day of Ram Navami. Anyways, after entering the complex we heard some classical music and since we had some spare time we went towards the direction of the sound to see what’s going on.

We arrived at an open air theatre and saw some dancers who were enacting scenes from Ramayana on the dais. We decided on enjoying the show for a while before moving on with our main mission(mission impossible for me). The song-story was being narrated in Telugu, the local language and I had absolutely no idea what was being sung. But I didn’t need to - since the whole thing was also being narrated in another language - dance.

Now I have read Ramayana numerous times since my childhood. I used to go to my ancestral village for summer vacations and the dominant form of entertainment were FM radio and old cassette players. But when the electricity is on a hike, or there is that typical summer afternoon lull, I used to read whatever I find. There were only a few book to read and the copy of Ramayana was my favourite one. I liked the story of Ramayana so much that for subsequent years, even if there was anything else to read I would re-read the familiar story one more time.

And now that I have grown up, living hundreds of kilometers away from my village, those memories had receded to a dusty corner of my brain. But seeing the old favourite story being enacted right in front of me brought all those memories rushing back. The story of Shabari, who had tasted the wild berries herself before presenting them to Ram & Lakshman to ensure that they only get the sweetest of them has always been close to my heart. She seems to me like a mother wanting the very best for her children. But on that day the elegance and expressions of those dancers portraying the same story added a new dimension to the feelings that Shabari’s story elicited. Similarly the occasion when Bharat meets Ram in exile, and returns with his ‘paduka’, their brotherly love was portrayed beautifully. The anger and anguish on Lakshman’s face when Sita throws wild accusations at him because he refuses to leave her alone at the ‘ashram’ to go look for Ram, or the fight of the brave Jatayu with Raavan and his pain when he is wounded felt so realistic. I can just go on and on and yet my limited vocabulary and even more limited imagination and flair could not be able to capture the experience I felt on that day.

While leaving the performance, I was thinking that it was amazing that I could enjoy and understand that performance even though I was in a region which is quite different from where I have been brought up. And that was possible because no matter how much our differences appear stark and obvious in terms of language, customs, food and other countless things, under all that bewildering diversity there are a few common fundamental threads that have tied us all together for centuries. And that’s a comforting thought to have in this increasingly globalized, connected but in a sense also a very divided and lonely world.

I have always had trouble contemplating the divine, but the art and talent that I saw on that evening was nothing short of divine in my book. And not just because it was so damn good but also because it has the power to bring all of us together, to be the invisible thread that brings all the different coloured flowers together to form a beautiful garland, to serve a higher purpose, to be a better person, to be like Ram.

Perspective

Harshal Suryawanshi — Mon, 01 Apr 2019 02:03:00 +0000

Recently I had to visit a hospital in one of the rural cities. It has always been a pleasure to return to a simpler and healthier life of villages. This time around though, there was an undertone of worry because of the hospital visit. My uncle who was a patient there, was hooked up to a slew of medical machines continuously monitoring his vitals. It is difficult to describe in words what I felt when I saw one of the toughest and fiercest person I know hooked up to all those wires, unable to utter a few sentences.

In the afternoon it was time for him to take his juice. The bed in the ICU was an automated one which will tilt the upper half so that the patient is in the sitting position. The sister there pressed the button to activate the mechanism but after two three presses we realized that there was no electricity and hence we couldn’t get the patient in sitting position. Since my uncle is a well built village man, two of us had to support him to make him sit on the bed. I was afraid of doing something wrong in his fragile state. My aunt then helped him finish a cup of apple juice which took 10 minutes. The monitoring equipments was working on inverters and were increasingly making more noises which was adding to my anxiety. After the whole ’lunch’ we carefully laid him down to rest.

I have always felt proud to be associated with a company which actually touches the life of almost every person in a meaningful way. Although I didn’t see any GE equipment in the ICU, I am sure that a trip to the X-ray department would have definitely shown me a GE imaging machine. But that day while exiting the ICU, I felt little ashamed. There was no rational reason for that feeling but I felt that there has to be something that I should have done. We in GE Power equip 90% of power transmission utilities worldwide through our technology. But that afternoon it was still not enough to make a patient sit on his bed. It wasn’t enough to shield the loved ones from watching a family member in that fragile state. And it would have definitely not been enough for the countless in general wards across the country with no electricity to operate even a ceiling fan in the unbearable heat. As a company we do great things but as an individual what can we do to improve this situation? The shame that I felt was because I knew that I could do some things on a personal level which I might not be doing because I don’t care enough.

We are educated enough to know to switch off lights when we don’t need it, to remember to switch off electrical equipment when leaving the house. To use ACs or any other equipment when we really need it. To not waste water for petty reasons. We all know this, but not all of us follow this because we don’t really care. It’s not that we do it intentionally with malice but the simple fact is that most of us have never really been at the receiving side enough, to register the gravity of these simple acts. Some of us feel that the ‘comfort’ of a running fan while sleeping no matter the season, or keeping the AC at the lowest possible setting and then using blankets while sleeping, or any other quirks that people have is their hard earned right. After slogging through days and nights in corporate jungle, they just want to relax and not worry about these nitpicks. And after all what difference does it make if one person leaves the AC on to precool the room? I have no valid argument here. They have earned the money through their hard work and there’s nothing wrong in ’treating’ yourself. For some people some quirks have become habits which is nigh impossible to change or get rid of. I might be having some of these too and it’s difficult to see them as ‘harming’ someone. But I know that after that afternoon, I simply can’t continue to do so.

Once I had watched a show on some DD channel which showed the immense creativity and ingenuity of people from villages to solve some of the issues which they face related to farming. During all my formal education I never imagined the things that some of these guys did without any formal education. And then one of the lines that the anchor said explained why. He said that for any invention to happen you need empathy. If you can feel the pain, the problem, the suffering that your customer (in their case that was themselves) is feeling then you have passed the biggest hurdle in inventing anything. You can’t just sit on the sidelines and passively keep on watching, but you will do something in your capacity to make that pain go away. This is true for an individual like us or a big company like GE. I might not be able to invent anything new or game-changing for the countless villagers of our country who face electricity and water shortage, but I think I feel enough of their pain to use electricity and water judiciously so that it reaches someone who needs it as much as me if not more.

So let us come together and look from their perspective, judge our actions, improve upon our habits and do small things to achieve small feats, like helping a patient to drink a cup of juice.

I know this has been a little depressing, so I will leave you with some of the pictures that I took to compensate for the dreary mood.

एका सूर्यास्ताची साक्ष

Harshal Suryawanshi — Fri, 22 Mar 2019 15:44:00 +0000

एका टेकडीवर एक छोटंसं झाड होतं
खुंटलेलं, उगाच वेडंवाकडं वाढलेलं
आजूबाजूला सगळंच ओसाड, भकास
ना पशु-पक्षी, ना माणसांचा त्रास.

नुसताच सरसरणारा वारा,
बेछूट, बेधडक भिडणारा
पण तो मात्र एका स्थळी स्थिर
सोशिकपणे वाऱ्याला तोंड देणारा.

जवळच दुसऱ्या एका टेकडीवर
होते त्याचे काही भाऊबंद
भलीमोठी त्यांची उंची
खोडही त्यांचे रुंद.

बाजूच्या टेकडीवरच्या जंगलाकडे
तो रोजच उदास नजरेने पाही
त्याला आठवे तो काळ
जेव्हा इकडे ही नांदत होती हिरवाई.

वेडावाकडा असला तरी
त्याच्या कुटुंबाचा तो लाडका होता
जास्त नसले जरी
मोजक्या मित्राचा तो यार होता.

एके दिवशी मात्र, या आनंदवनावर काळ बरसला
कुऱ्हाडीच्या घावागणिक, एक एक जण धारातीर्थी पडला
त्यांच्या शेवटच्या घटकेतही ते, ‘काळजी घे’ सांगत निघून गेले
कुणाच्यातरी स्वार्थाग्निवर, त्याचे कुटुंब स्वाहा झाले.

आता आपली पण वेळ आली असे समजून
त्याने डोळे घट्ट मिटून घेतले
कुऱ्हाडीच्या घावाच्या अपेक्षेने
त्याने अंग अकसून घेतले
पण तो कुऱ्हाडीचा घाव कधी आलाच नाही
डोळे उघडले, तेव्हा गमावले होते त्याने सर्वकाही.

कावरा-बावरा झालेला तो, समजत नव्हते काही त्याला
“का बरं ह्या लोकांनी सोडून दिले आपल्याला?
ज्या फांद्यांची वाटे लाज, त्यांनीच आपल्याला वाचवलं
कमी उंचीमुळेच मला, कदाचित हे जीवनदान मिळालं.”

म्हणता म्हणता दिवस गेले, एकटेपणाची त्याला सवय होऊ लागली
काळाच्या मलमाने मनाची जखम हळू हळू भरून येऊ लागली
इतकी वर्ष मायेच्या सावलीखाली वाढलेला तो, आता लख्ख प्रकाशात न्हाऊन निघत होता
त्याच्या वेड्यावाकड्या फांद्या तो, स्वच्छंदपणे इकडे तिकडे पसरवत होता.

पण तरीही कधी कधी एकांताचे ढग आकाशात गर्दी करायचे
पावसाचे पाणी अंगावर घेण्याच्या आनंदात कुणाला सहभागी करायचे?
आजूबाजूला असणारी पक्ष्यांची वर्दळ कधीच नाहीशी झाली होती
एकांताची ती भयाण शांतता त्याचे मन आतून पोखरत होती.

रोज सकाळी सूर्योदयाची किरणे त्याच्या मनात एक आशा पल्लवित करत
दिवसभर त्याचे भोळेभाबडे मन त्या सुंदर भविष्यात रमत
“आज तरी हे पवनदेव एखादे बीज घेऊन येतील
माझ्यापाशी येऊन हलकेच ते त्याला धरती मातेच्या कुशीत सोपवतील
वरुणदेवाच्या आशीर्वादाने ते बियाणे पण ह्या आशेसारखेच अंकुरावे
माझ्या आयुष्यातल्या या वनवासाच्या अध्यायाने पण इथेच संपावे.”

पण त्याची ही प्रतीक्षा प्रतिक्षाच रहायची
दिवस सरून पुन्हा सूर्यास्ताची वेळ व्हायची
मावळत्या सूर्याने आकाश लाल-नारंगी रंगाने भरून जायचे
त्या मावळत्या सूर्यबिंबाकडे बघून त्याला अजूनच भरून यायचे.

कधी कधी रागही यायचा त्याला त्याच्या परिस्थितीचा
मग त्वेषाने जाब विचारी तो सूर्यदेवाला
“हे सूर्यदेवता, तू तर साक्षी आहेस या जगाचा,
सांग मला, कधी संपणार माझ्या आयुष्याची ही काळी रात्र
हवंय तरी काय असं मला फार मोठं?
कुणाची तरी सोबत, आपलं म्हणणारा एक मित्र.”

त्याचे ते हृदयद्रावक स्वर कानी पडायचे सूर्यदेवाच्या
पण सांगावे काय आणि कसं, याने जखडून जायची त्यांची वाचा
त्यांच्याकडे त्या झाडाच्या प्रश्नांचं उत्तर नव्हतं
त्यांची साक्ष म्हणजे त्यांचं मौन होतं, फक्त मौन होतं…

Shiv Jayanti – Paying an Apt Tribute

Harshal Suryawanshi — Tue, 19 Feb 2019 05:08:00 +0000

The present age is often termed as the media age. There are numerous tools at our disposal that cater to our need to communicate with each other. Freedom of expression has become our second nature. In fact we rarely think about what we speak. Freedom of movement is exercised by millions everyday. And many of us are not even aware that we have ‘Freedom of religion’ because rarely anyone has to exercise it consciously. But imagine yourselves living in an age where these freedoms don’t exist. Where hunger is prevalent and people are starving. Where people have to pay ‘jizya’ to go to pilgrimage sites. Where people are not free to celebrate festivals and worship their Gods openly. This was Maharashtra before Shivaji Maharaj. Its said that, ‘The darkest hour is just before the dawn’. The arrival of Shivaji Maharaj was the first ray of sunlight tearing through the heart of surrounding darkness. Shiv Jayanti is the celebration of the birth of a Maratha King in simple terms. But in reality it is meant to celebrate the end of the darkness. This is the day when you end the darkness of ignorance and try to enlighten yourselves with the knowledge of the life of Shivaji Maharaj.

Shivaji Maharaj was born in the Bhonsle family to Shahaji and his wife Jijabai. Shahaji Maharaj was a Maratha general who served The Adilshah of Bijapur. The seeds of Swarajya were sown in Shivaji’s heart and mind by his mother Jijabai. She was a patriot and devout Hindu who was pained to see her country suffer the tyrannies of the Deccan Sultanates. She nurtured the dream of Swarajya in her heart long before the birth of Shivaji and she realized that dream by raising her son to be a proud, capable, just and courageous leader. At the age of 16, Shivaji captured the fort of Torna and ignited a small flame of hope amidst the seemingly perpetual darkness of foreign rule. The dream of Swarajya had started to materialize and in a few years its expanse had captured the imagination of the populace. During the course of his life, Shivaji Maharaj had triumphed the odds stacked against him numerous times. One has to only read about his encounter with Afzal Khan, the defeat of Shaiste Khan and his daring escape from the clutches of Mughal Badshah Aurangazeb to get an idea. In his quests he was aided by many brave soldiers and generals who only had their valour, loyalty and love to offer. There would have been no Shivaji if there was no Baji Prabhu to defend Paavan Khind until his last breath. There would have been no Shivaji if there was no Jiva Mahala to save him from the sword of Sayyed Banda. There would have been no Swarajya if there was no Tanaji Malusare who cared more about winning Sinhagad (the Lion’s Fort named after his sacrifice) for Swarajya than his son’s wedding. Shivaji Maharaj was not the king of the territory he ruled, he was the king of the masses he loved and protected, and who loved him back with equal fervour.

His life is a roadmap for people of all generations, of all faith. But we have reduced it to flashy messages, patriotic songs and powadas blaring on the loudspeakers on his Jayanti, and heaping garlands on his statue. Bal Gangadhar Tilak had started this practice of celebrating Shiv Jayanti publicly to inspire people to overthrow the shackles of foreign rule. India is an independent country now; we are the guardians of our own fate, our own future. But the spirit of Shiv Jayanti must live on. It must live on in our deeds, our thoughts, our speech, our literature. We should start by reading Shivaji Maharaj’s biography. See how he treated people. Understand how people around him affected his life. Learn about his struggles. Feel his difficulties. And then try to imbibe some of his qualities, try to follow his footsteps. Life of Shivaji Maharaj is full of anecdotes and examples from which we have a lot to learn. The focus and dedication of Shivaji Maharaj when he was learning swordsmanship and other martial skills is an inspiration to any student. The skill and perseverance shown by Dadoji Konddev, Raje’s teacher, is a shining example for all the teachers. Every mother should look up to Jijabai who raised her son not only with love but discipline too. Jiva Mahala and Baji Prabhu are epitomes of friendship and brotherhood. If you are a diplomat Shivaji’s statesmanship has a lot to teach you. If you are a HR manager there’s a lot for you to learn from Shivaji’s administration. Whoever you are and whatever you do, you will find something worth learning, worth following, worth teaching from this king who still dwells in peoples’ hearts.

Today, elections are contested on the promise of Swaraj. People expect the government to provide them everything, which ranges from a job to a clean street. But people forget that the definition of Swaraj itself means that people themselves are part of the government, and it is as much their responsibility to keep the streets clean as it is of the government’s. Only political class isn’t accountable to bring about Swaraj but it is on each individual to follow the principles of Swaraj and safeguard it. Imagine if Jijabai had just kept on complaining about the atrocities that the people of Maharashtra suffered. There was no need for Shivaji Maharaj to conquer forts on hilltops, to fight to free his land, to suffer hardships at his age when he could have easily spent his life in luxury. Hadn’t they decided to act upon the circumstances, the injustice and the challenges they faced, we probably wouldn’t have been able to write or read this article freely. So let’s try to build upon their legacy instead of showing our cosmetic patriotism and respect by merely sending and receiving catchy messages. Let’s strive to make Swaraj a reality. Let’s try to be responsible, proud and cognizant people. This, will be the apt tribute to our great king Shri Chattrapati Shivaji Maharaj.

Jai Hind.

The Reason I Travel

Harshal Suryawanshi — Mon, 11 Feb 2019 18:15:00 +0000

Recently one of my friends posted a question on FB as to why do you travel? He got many responses to the question including mine. Many of the responses had the common thread of exploration, perspective, life is short etc. Even when I was writing my response I wanted it to be brief, but ended up writing quite a few lines. Many days have passed since, and I have visited some more new places and gained new experiences. But it is not always about the pleasant experiences and beautiful locations. Sometimes you are stranded at a bus stop and meet some unpleasant people or have the beautiful image of the place that you have in your mind, destroyed by the ground realities. It is at these times I think to myself, why do I do this? I know this sounds corny, but such questions inevitably occur when you are waiting for the train for 10 hours. (I reached 6 hours early and the universe rewarded my overzealous punctuality by delaying the train by 4 hours. I finished a novel in that time, cleared the candy crush level that I was stuck on for months, had conversation with twins from Bengal who were pursuing MBBS in Bangladesh and destroyed some pigs in Angry Birds who seemed angrier because of the delay.)

So why do I do this? The answer that I gave to my friend’s question was this:

“To get perspective…We read so many things, fictional, non fictional…It gives me a background to whatever non fiction I have read be it historical, geographical or any other thing…when I visit the place suddenly the temple architecture that I read about in school textbooks or the wars that were fought on the forts come alive….You also get to experience the unexpected which broadens your mind and makes you more humble…Also I like to be left alone with my thoughts, that’s why I travel alone most of the times…frees me from the constraints of our time like social media, negative news and such…And finally, there are so many beautiful places to be seen, it feels a waste of life if I don’t visit at least some of them.”

Now since this is FB, we all try to be an pompous ass. From heavily ‘beautified’ photos to ‘vadhiv’ photo captions, FB is the place where everyone is supposedly living their dream. And I was no exception here. The answer I gave isn’t necessarily untrue, but it glosses over many aspects and just presents a one-dimensional, pleasant and perfect image.

Initially when I started to go on outings it was always with a group of my school or college friends. It is that time in our lives when you will blindly follow the group, even though it is towards the lecture hall (this probably - just - might be overstretching a bit). For those of us who were damned to pursue engineering, the decision is groomed long before we even know what is engineering (As a kid, I used to think engineering means building train engines, since that was the only engine I knew. I am actually surprised to not get it completely wrong). There was always someone in the group to suggest the outing and since there is never a shortage of bikes for the college kids, we would literally kick off our adventure. These trips were something out of syllabus (feels weird writing ‘out of syllabus’ with a positive connotation) for us who had arrived at engineering by following a very structured path. At this point in my life, the reason for travel was just fun and the company of friends. No hashtags, no philosophical thoughts and none of that perspective bullshit.

But life is not always about roses and unicorns. Sometimes you have things to deal with, thoughts to process, which require calm and quiet. So I went searching for places, where I will be left to my own devices. I would find some obscure hill on Google Maps and just take off there early in the morning. If I was fast enough, I would watch the sun rise through the light fog, perched on the top of the hill. There would be no one there to disturb me, and I would realise that there aren’t many thoughts to process after all (The dominant thought at those times usually was - “Why the hell did you wake up so early, idiot?”). But even amidst my sleepy thoughts, I liked the loneliness, the peacefulness of it and the sunrise. These are the times when I am travelling not because I want to go somewhere, but to get away from everything.

The book “India: A Sacred Geography” by Diana L. Eck has had a great influence on the selection of my travel locations. I came across this book somewhere around 2015 and liked it very much. There’s a map given at the beginning of the book showing all the major pilgrimage places in India. The book gave me another lens to look through while visiting places of religious significance which people might miss when they are just following the “15 places that should be on top of your list” fad. I tried to cover all the locations shown in the map which were nearby to where I was living at that time. But this was a whole new ballgame since these places were quite far and there were no bikes. But then the ubiquitous Indian Railways came to help, and I found that most of the places are easily accessible by public transport. And then I was introduced with one more aspect of travelling - interaction with strangers.

I am not very keen on talking with people (although I know some who wish that I shut up, at least once a day). But I think this is one of the most humbling and enlightening aspects of my travels. This is something you can’t plan and you have to deal with the situations as they come. When I look back at the places that I have travelled to, most of the memories that I am able to recollect are about the stories that these people lived.

I met a French woman, travelling from Khajuraho to Varanasi in sleeper class. The train was stranded just before Varanasi for more than two hours. Without any official explanation as to what was happening, the foreign tourists in the compartment were getting restless. So this French woman started talking with me about why the train is late and soon a conversation started flowing. Finally when the train reached the station, I helped her navigate the chaotic railway station. While we were alighting the train, I asked her where are her other friends to which she replied she was travelling alone. I was astonished to hear that. I usually went alone on my trips and people used to be surprised that I was travelling alone when they came to know about it. But it is a different story for me because I know the language, the culture and the implicit Do’s and Dont’s in India. But for a foreigner to manage solo travelling with hard to understand English accent in India, without any hotel booking or tourism package tour, was admirable and little frightening too. Until that point a slight sense of false pride, hubris had crept into my nature. When people repeat the same thing over and over you kind of believe it to be true and I had started thinking that I am doing something extraordinary when I travel solo. But those simple soft words shredded my ego to a million pieces. I saluted her silently from my heart to have that courage and passion to travel solo in a foreign land. Finally she negotiated with the rickshaw drivers outside (she was really good at bargaining, one more thing I admired about her) and we parted our ways after a goodbye handshake.

Then at Chitrakoot, I met a young rickshaw driver who must have been around 18 years of age. I had started walking to the places of interest there, but after some point I realised that it is impossible to cover all the places on foot. But since I had already covered a fair distance from the main town, I was not getting any rickshaw. Finally at one of the sites on the banks of river Mandakini, I found this kid willing to offer a ride. The auto was already booked by a family for sightseeing, so after taking a verbal NOC from the family I was able to travel in the rickshaw, sharing the front seat with this kid. And so the journey started and I was able to see the remaining beautiful places there. The last place that we visited was ‘Gupt - Godavari’ a cave which has a small stream flowing through it. It was really good, wading through the cold water and seeing the caves from the inside. After paying the respects to the deity there, me, the kid and the family came downstairs to have some evening snacks. The head of the family, a middle-aged person offered us snacks. While eating he casually asked this kid, “What is your caste?” I was shocked to hear that. Never before I had heard someone ask so openly and so casually about anyone’s caste. The kid too in reply told his caste coolly as though it was a normal conversation. The question itself didn’t contain any malice nor the answer had any hint of anger or shame. The incident didn’t bring about any change of behaviour from anyone for the remainder of the trip but I just couldn’t shake the feeling of uneasiness that I felt on that day till today.

I have met people offering me a ride, becoming my tour guide for a while by their own accord and people who have trained monkeys to climb on the pilgrims back and exhort money for the peanuts that have to be offered to the monkeys to get them down. I have met an elderly woman walking with me to show me the bus stop and tell (more waving and less telling) me the bus timings because I couldn’t speak the language of her region and on the same trip I have met a man who refused to help because I couldn’t speak the language of the region. I have heard people talking about the holiness of the Ganga water and the pujas and prayers they do everyday and have seen the same people pocket my mobile phone which had slipped out of my pocket in the rickshaw. I have had people denying me a place to sit even though they could easily manage it and people who have shared their food with me overriding my nay saying. I have met fellow travellers who have left well paid jobs to do farming and others who have braved the tents and the mosquitoes to follow their passion of travelling. I have heard life stories of people emptying their hearts to me, probably because it is easier to do that with a stranger and have unexpectedly met old friends to spend the rest of the day recounting memories and watching the sun set.

Again, it all seems great to read, but this is the accumulation of experiences over thousands of kilometres and many years. You are going to realise that we have formed many notions about things without ever stepping out of our district or state or region. And when you get out many of them are just going to turn out to be false notions. You are going to meet many bad people and some good ones. You are going to have few good experiences and some bad ones. But not every trip has to give you that perfect moment or that great story. You just have to let it come your way and keep walking to your destination…

Without any expectation…

ALONE

Harshal Suryawanshi — Fri, 10 Aug 2018 16:43:00 +0000

I was never a people person
Talking to someone always sounded fearsome
I remember the recesses
when the kids used to play on the playground
And I would be sitting near the window
Watching them go round and round.

Mind you, I wasn’t sad
I enjoyed my own company
People never noticed me
And that is how I preferred it to be.

But then, nothing ever lasts long
How long could I have stayed alone?
As the years went by
I made some friends to remember me by.

They were all good souls
Adding to my life some Rock N Roll
They became the reasons for the fun I had
Maybe, life with friends isn’t all that bad?

I slowly came out of my shell
Realized new things about me as well
All the while the friend circle grew
The person that was me, was born anew.

I could be myself among my friends
Laugh, joke and speak utter nonsense
It was all in good spirit, they knew
No one started a sentence with “People like you…”

But maybe along the way
I crossed a line sometime, somewhere
Although I never realized this, nor did I get a doubt
But it was evident in the tone of the people I cared about
They started getting irritated, angry and upset
With whatever I did, with whatever I said.

It hurt to see people believing in pretence
Ignoring the real me in the process
I know I am not a perfect person,
I have my flaws, my peeves
But I am also not as bad a person
As some of them seem to believe.

The mistake was from my side
that I never realized
The things I said, the jokes that I made
would ever be considered
more than just a poor attempt.

I have tried not to tempt fate
Reign in my impulses, to be more considerate
But it doesn’t seem to work that well
The anger remains unabated on both sides,
spreading like cancerous cells.

So it is time to change again
Embrace the solitude, avoid the pain
Though friends we will still remain
ALONE I am now,
ALONE as I was then…

A Copernicus I Met

Harshal Suryawanshi — Sun, 13 May 2018 18:41:00 +0000

When I first came to know that the catholic church had banned Copernicus’ book because in it he suggested that the earth revolves around the sun, I thought ‘What!, its so obvious’. Maybe it was because I already ‘knew’ that the earth is not the centre of our solar system. But now I can understand why the church did what it did. When we hear something getting repeated or experience something everyday, we tend to think that this is how things are. And when we encounter something out of the ordinary it comes as a rude shock.

We have been wired to think about ourselves a lot, it’s how we have survived as a species. Of course we think about our families, our friends, relatives and the society(this one is unnecessary most of the times). But we think about all of them from ‘our’ perspective. For people living in cities, this becomes a more acute problem because we have a very strict routine and few (meaningful) human contacts. So we are always concerned with ‘my happiness’, ‘my troubles’, ‘my problems’, ‘my achievements’, (‘my boss’?). But I was fortunate enough to have an experience which broke me out of ‘my’ reverie.

I am part of the ‘GE Volunteers’ group and one of our programs is notebook distribution drive in government schools. The kids in the schools are always very happy when we visit the schools. It is really heartwarming to see their faces light up with happiness. And it feels good to help these kids in a small way to achieve something important in their lives - education. After my first participation in the drive I realised how lucky I was to take things like notebooks granted when I was studying. Although I didn’t come from a rich family, I never remember having to make any compromise for anything related to studies. But these kids were having it so tough. they have to come to school, work at home or fields and study without proper means or guidance. So it was a humbling experience for me the first time around.

The second time we visited some schools in Prakasam disctrict of Andhra Pradesh. We had started early and had reached the final school for the day. It was evening and the school was about to end. We finished distributing the books a little before the final bell. The school staff had offered us tea. I took a cup and was sipping at it. By that time the bell had rung and children were running on the field eager to get back to home. But many of them had stopped on their way and were having conversations with some of the members of the volunteers group. Some were examining the vehicle that we had come in. And some others were playing, fighting and chasing each other. Basically normal children stuff. I was thankful that no one had come to me to talk(the questions from kids can get quite challenging). But there was this one girl who was staring at me. Maybe she was trying to gather up the courage to talk to a stranger. I thought that I should initiate the conversation but I didn’t know Telugu. Just when I was about to try my luck with English, a small kid came and went near the girl. Upon seeing him the girl lost interest in me(which usually happens much quicker).

The kid had shabby clothes and a runny nose. The girl wiped his nose with her uniform, tried to clean his face with her hands and lifted him in her arms. And then with a last look towards me she started walking in the other direction. I kept watching her torn school bag held in place with safety pins and one functioning buckle, till she exited the gate. The girl herself must have been in 7th-8th standard. The kid must have been her younger brother. The responsibility that she carried at such a young age, caring for her brother along with managing her own studies, school and other chores was really admirable. But the thing that moved me the most was there was no hint of ‘self-pity’ or ‘defeat’ or ‘self-aggrandizing’ in her eyes. They were just ’normal’ eyes which genuinely cared for her brother without expecting anything, without making it into an event. Her look seemed to ask me, “I am happy, so why aren’t you?”

We had gone there to distribute notebooks to the children, to help them to learn. But it was the other way round. That day I learned that even though these children are having it tough they still manage to find happiness, maybe even more than me, than us. I was so lost in ‘my’ world, I thought I had so many problems, so many things to worry about, that I was frowning more than I smiled. But now, whenever I feel sad or depressed, I just revisit this memory, that last look. She was the Copernicus for me who made me realise that I am not the centre of the universe. Thank you for the rude shock, Copernicus.

The Baba Bashing

Harshal Suryawanshi — Sat, 26 Aug 2017 13:56:00 +0000

The ‘babas’ and ‘imams’ and ‘priests’ who call themselves the incarnations of God or claim to speak His word, I always ignore them. The things they speak ring hollow in my ears. My brain is a pretty standard one and it doesn’t like complicated things and elaborate ’truths’. It always tries to find a simpler explanation and that’s why I just try to be a better person. That is enough for me rather than devoting myself to someone to feel closer to God. Being a better person is a huge task in itself, which will never be complete in one’s lifetime. No matter which God you believe in or whether you believe in the concept of God in the first place, you still will be making a positive change just by keeping your moral compass pointing in the right direction. So whenever news of such pretenders getting booked for some crime appear in my news feed I just scroll on. After all someday they have to face the music. You can’t fool everyone all the time.

But then you get up in morning and you read the news of followers of these pretenders attacking the public places, railway stations, news crew, police and whatever they can lay their eyes on. Then you can’t ignore these pretenders and their power and influence. A flash of anger goes through my brain, reading about the brazenness of these followers, their utter disregard for the law, property and people and more importantly the reason for their rampage. But the anger lasts only for a second, after that I just feel sad…sad about the fact that these people are so angry about the perceived offence to their ‘God’ that they become blind to the God among the people that they are beating up. They fail to see the God in the crying child caught up in this environment filled with violence. They even don’t recognise the God that resides in the rape victim who got justice when the court convicted the pretender.

One can argue that they believe that the court has delivered a wrong decision and that the pretender is innocent. But the court has no vested interest in declaring the pretender guilty. It has given its decision based on the proof and testimonies presented to it. And as we know the Indian justice system will mostly err on the side of caution. If there is a doubt about whether the accused is guilty or not he will almost always walk free. And even if you believe that you are wronged by the lower court you go the higher court. But the violence perpetuated due to your belief is not justifiable under any circumstance. What kind of a belief system is this where you are blind to everything else except your Godman. I can understand that people want to feel close to God, serve Him in some way. But then do exactly that. Why do you need these Godmen, these pretenders to feel close to God? You have your scriptures, you have your holy books, go and read them. at least you will learn more about your religion, your God. You want to serve God, serve the people in need instead of serving at the feet of these crooks.

One source of this problem that I can see is that in this fast world we want instant results. Who is going to come home from work and read those big religious volumes. It’s better to buy a 10000 rs ticket to get a darshan of xyz baba and tell him our problem. He will suggest a simple solution to go to xyz shrine or ask to eat rasagulla everyday for a month. It’s an instant solution to the problem. By some co-incidence if the said solution really makes a difference people start to blindly trust the words coming out of the baba’s mouth. No matter how learned you are, people will keep their brains locked somewhere deep in darkness, and follow the idiotic things that the baba says. They will sway to the chants in the gathering, they will flock to theatres to watch his movie no matter whether it makes sense or not and finally if the need arises they will take weapons in their hands to protect the honour of their ‘God’. Anyway no one has said that rational thinking and education must go hand in hand. We might be top engineers and executives, but when it comes to these babas, we are no more rational than a chimpanzee. More than anger at these pretenders commanding such power by exploiting the sentiments of people, I feel saddened and pity for the people who have become followers of these stupid people. It’s not that these babas are very intelligent or they are master strategists to influence masses, but it’s just that people behave idiotically when it comes to matters of faith. That is why some clerics and mullahs are able to convince muslim youth to go wage jihad against the infidels, that is why a decision against the Dera Sacha Sauda leader Gurmeet Ram Rahim leads to death of 31 people, that’s why when police come to arrest Asaram Bapu they face a wall of people ready to die for him.

Stating problems and discussing them is an easy thing to do. But finding the solution is the real ‘problem’. In this case, I think it’s not that complicated. All we have to do is think rationally, whatever is being said by anyone try to weigh it on the scale of rationality. Yes things pertaining to religion, faith and God are usually thousands of years old but if a thing is good and true it will always pass the test of rationality even in the present times. I am not a very religious person nor am I an expert in religious studies or any other subject for that matter. But no matter which religion you follow or which God you believe in, I am sure that the ultimate goal of all of them is to make you a better human being. But hey don’t just blindly read this and agree/disagree with it, otherwise I am no better than those idiots who fool people…

In Search of Serenity

Harshal Suryawanshi — Wed, 06 Jan 2016 12:56:00 +0000

In my last blog post I spoke about my growing appreciation of history. I also spoke about the relation that history and geography have which is very evident in India. India’s history usually starts with the Indus Valley civilization (accurately called as the Indus-Sarasvati Civilization). Then it transitions to the emergence and spread of Hinduism. I had already read about this in my school History textbooks. But when I was getting reacquainted with history with a new perspective I realized that I know so little about my own religion. And since a large part of India’s history deals with the rise of the Hindu religion, its evolution, the good and the bad elements that crept in, its political nature and so on, I felt that I should start reading about my own religion and get to know it better. Hinduism is a very complex religion to get to know. The sheer school of thoughts that range from one extreme to another and still coexist relatively peacefully makes it hard to study Hinduism. If you want to start knowing Hinduism where do you start?

In my efforts to understand Hinduism I started reading books that were suggested by friends and on the Internet and the ones that caught my eye. I was more curious about the process of evolution of a religion in general and Hinduism in particular. I also read about the evolution of other religions, some books that are banned in India because of their ‘different’ take on Hinduism. I am still reading and I think that the process is going to last for a lifetime. Anyways the subject of this post is related to one of the books that I read during my quest. It is ‘India - A Sacred Geography’ by Diana L. Eck. This book speaks about the tradition of pilgrimage in India which is as old as the Hindu religion itself. It shows the awareness of the Indians towards a shared homeland, a shared geography, which they all belonged to. Though India has different regions which are culturally, linguistically different, you can find a Marvadi dharamshala in Rameshwaram or a Bengali Guest House in Gaya. The common people for centuries traveled the age old pilgrimage circuits which encompass all of India and bound this country in their conscience as a single entity.

Anyways in the last two years I have got a chance to travel a bit and explore my country. When I was in South, some of us in TCS had planned a trip to Rameshwaram and Madurai. I was excited to visit Rameshwaram because of two things - first the railway bridge on the sea near Pamban and second visiting one of the ‘char dhams’.

The journey was exciting, and I enjoyed the view when the train was travelling on the sea bridge. My hopes were high after this and soon we reached Rameshwaram temple. We were asked to first take a dip in the ocean before entering the temple. When we arrived at the ghat, we could see the people taking the dip in the water polluted to a degree that it appeared completely black. The street leading to the ghat was littered with garbage. Just seeing the surroundings I was disgusted. This was supposed to be one of the holiest places of worship in India. The mental image that I had conjured was one of a clean and peaceful surrounding. So the dirty streets and the pandemonium of the crowd was a rude shock. I just wanted to get over with the dip and then enter the temple in hope that I will feel better there. After taking the dip, depositing our belongings and phones we proceeded to enter the temple. Once inside, we were bathed in the water from 12 kunds which had appeared when Rama’a arrows pierced the ground at Rameshwaram. This bath was a relief as it washed away the feeling of disgust. Now we were arriving at the climax of our journey in the temple complex. There was a long line of devotees waiting to get the darshan of the Shiva Linga in the inner sanctum. We too joined the throng of the devotees. The line progressed at a brisk speed. The pushing and frenzy of the crowd increased as we neared the sanctum. Now, I am not a very religious person, but I was curious to see the source of the longing of all these people. So when my turn arrived I peered in the darkness of the sanctum to lay my eyes on the Shiva Linga. The sanctum was glowing in the yellow light of the oil lamps. The linga was shrouded in garlands and I was craning my neck to see through them. Just when I felt that I was beginning to see in the darkness I was whisked away by the pujaris and the onslaught of the devotees. I felt disappointed for a while but it was OK. I was there to experience the atmosphere rather than seeing the idol. So we found an empty spot and just sat there observing the crowds that were pouring in. I saw people getting in with pooja thalis, muttering incantations and mantras, babies crying, mothers consoling them, everyone focused on the sanctum, trying to get the darshan of their beloved God. Such was their determination, that people around them mattered no more. They were indifferent to the crying babies, pushing the mothers and women forward in their haste. Seeing this I wondered what is of such a great importance there in the sanctum that people have no regard for other people. I am not questioning the devotion or beliefs of the crowd but was it worth so much that you ignore your humanity.

Majority of the people coming to major pilgrimage sites in India are driven by material motives. It’s the want of things, the fulfilment of their wishes or the gratitude they need to express because their wishes were delivered. For some it’s a tradition to visit these temples. But how many people come to experience the spiritual environment that these temples provide? Temples ought to be places where one can connect to God, but our greed and want has turned them into a chaotic bazaar where people expect to get their wishes granted and offer things in return. We have become so material oriented that being in the presence of God is not enough for us. I myself am not clear on what God is or whether I believe in the concept. So saying that temple is a place of God feels weird. But if you visit a temple when there’s no rush, just sit there in the premises doing nothing, you feel a silence that soothes you, comforts you. At that moment you tend to forget yourself and that makes you realise that you are not the centre of the universe. That there are many great things out there which are more important, more beautiful, more precious and that you are just a figment. That feeling is what I have come close to describing God. Losing yourself and submitting to the collective consciousness of the universe or the nothingness. I just feel that people should at least keep this in their mind when they visit temples and try to stop for a moment and take notice of the things around them. I don’t know how people expect good grace from God when they cannot even move an inch in their seats to accommodate a stranded passenger in the train while they are on their way to visit Shirdi. Kindness, compassion, love and brotherhood are the most valued offerings that can be offered to the God. You don’t need to give away gold ornaments at the temples, you just have to make sure that you don’t throw the garbage carelessly around the premises. If we want our temples to remain as centres of spiritual experience, we have to ensure that they are clean, remain disciplined and have good intensions in our hearts. That’s it, that’s all we need.

I would like to point two contrasts that I experienced during my journey. When I was in Kolkata I visited the Belur Math. It is a math established by the Ramakrishna Mission. Ramakrishna Mission was established by Swami Vivekananda which he named after his guru Ramakrishna Paramhansa. In the math there is an idol of Ramakrishna Paramhansa and a large open space in front of the idol. When I reached there a few people were sitting there in utter silence. Some noiselessly chanting a mantra, some just sitting there with their eyes either open or closed. Now Ramakrishna Paramhansa wasn’t a God, but his deeds make him worthy of our respect and devotion. The silence that pervaded the atmosphere in the midst of all those people there was a very novel experience for me. I too sat there in silence for nearly 20 mins and when I came out I just wanted to maintain that state of silence and peace for as long as possible. Sitting outside the math and watching the Hooghly river I wondered why can’t our temples be like this. That’s why I decided to write all my thoughts down here. After Kolkata I visited Amarkantak in MP. Amarkantak is where the rivers Narmada and Son originate. The Narmada kund which is where Narmada river starts has a temple complex. The complex isn’t very big and is very nice and one of the quieter temples that I have visited recently. Going downstream I saw people taking a hold dip in the river. There were many sign boards telling the pilgrims not to use soap and oil while bathing. But after their holy dip and ‘cleansing’ themselves of their sins, people wanted to cleanse their bodies thoroughly too. So paying no heed to the sign post they used soaps and shampoos and polluted the very river that they worship. Further downstream, the river gets abused in more dirtier ways. Human excrement litters the river bed within 10km from the source, where the river is nothing but a small stream. While walking downstream in a more remote place along the river, I saw youngsters who were on a trip defecating in the water itself. Just 10 km from the source the river which millions of people worship and depend on for their household water supply is getting such a treatment. People have no right to worship the river if they don’t know how to respect it. They just don’t realise their wrongdoings. A person from Bihar(just an example) thinks that polluting this river doesn’t affect him since Narmada doesn’t flow from there. When are we going to realise that thinking in this manner is just wrong. We shouldn’t do wrong things, period. It’s not going to affect me, it’s my money, no harm no foul etc. etc. arguments just don’t matter.

Swami Vivekananda believed that for Indians to realize the glory of their religion, they must first be uplifted from poverty. Only when a person has his basic needs fulfilled can he find the time and will to ponder on religion. Today majority of people who visit pilgrimage sites have all that and some more yet we see that they are more irresponsible and disrespecting than the previous generation. Even if you don’t believe in religion, God, you at least (I hope) have the common sense of not polluting the river, not littering the temples. It’s time that our generation rises up to the occasion and takes the mantle of restoring our heritage, our temples, our holy place to their spiritual glory.

Let them be a place of knowledge and realization
Let them be a place which connects us with our civilization
Let them be a place where we find things that we miss
Let them be a place where one can find serenity and peace

History

Harshal Suryawanshi — Tue, 01 Dec 2015 14:43:00 +0000

The first thought that comes to my mind when I read or hear this word is about school. I was formally introduced to history in my Third grade, I think (my history is very weak hence the uncertainty). And I hated history soon after our first encounter. History, a subject which deals with things which are (usually) old and ancient, surprisingly brought many new things in my life, like the realization that there are questions which have to be answered in more than one line. Till then I only knew ‘Answer in one line’ type of questions but the dawn of History introduced me to ‘Answer in brief’ type of questions which had a page long answers. One more interesting thing about these answers was that though they say ‘Answer in brief’ there was nothing brief about the answers for me. One page answer - that was ‘huge’ for me. Hence the word ‘brief’ became synonymous with ‘big’ for me. It took me some years to realise that it actually means quite the opposite. So that was my first impression of history.

Soon I had grown accustomed to history and its peculiarities like long answers, dates, people, and ‘Arrange in chronological order’. Being a fairly good student I overcame my dislike for the subject and attacked it with gusto by mugging up whatever it threw at me. I maintained my good grades and advanced to next classes. The history too advanced and now there were bigger answers and more people to study about. But hey I had figured history out so it was no more a big deal. Although History and I travelled on a gloomy path, there were some moments of respite. The first was when we studied history about Shivaji Maharaj. The reason that History didn’t bother me much at that time was because Raje’s life was more like a story than a sequence of chronological events. Even today the stories of the History textbook are etched in my mind although I can’t remember a single date when a particular event took place. Raje’s oath of establishing ‘Swarajya’ with just a handful of Mavalas, capturing his first fort Torna, the first real threat to Swarajya - Afzal Khan, the battle of Pratapgad and victory of the Marathas over the huge Adilshahi forces and many events after that created a movie in my mind so enchanting, that I forgot my resentment towards history. The second respite was the history about World Wars. Here history became a war movie in my mind. Two camps fighting one another for supremacy. Their relations with each other, their vested interests, their greed, cunningness made it such a realistic picture that I didn’t mind to write some pages about it in my answering book. But apart from these two exceptions, history and I went along our gloomy path which finally ended when I passed my Tenth standard exams.

After Tenth I opted for the Science stream which gave me an opportunity to study science and maths which I loved (notice the past tense) till tenth standard. Also this meant that History had become a part of my history (felt like poetic justice to me). The next six years (12th + B.E) I never thought about history, not once. After by B.E. I worked at TCS for a year. I was in Trivandrum for my training. People from various states of India were there. It was a very novel experience for me, to be among people from different geographies, and hence different food habits, different languages, basically different everything. During our interactions I noticed that everyone was very proud of their own states, customs and heritage.

I always liked reading, nothing specific though. Just whatever fancied me I used to read it, be it a newspaper, fiction, non-fiction etc. In TCS we were spending our whole day in computer labs. We used to (try to) do some project work and then the rest of the time was meant for reading tutorials about JAVA, HTML etc. online. Well since we all are never good at doing things that we are supposed to do I used to spend time reading Wikipedia. Although I hated history I liked geography very much. So I started with Pangea, super continents, New Zealandia, and many things that I can’t recollect now. While reading geography I didn’t even realize when I had started reading history topics. Geography has had a profound effect on our history. While reading about the plate tectonics, Gondwanaland, I was directed to Indian subcontinent, the rivers of India, Indus river, Indus valley civilization, Aryan invasion theory and so on. I then keenly read about the evolution of different religions, cultures, traditions, in India, different dynasties and empires that rose and fell. I revisited the history taught to me in school. The Gupta period, the Mauryan empire, the Shakas, Kushanas, Pandyas, Cholas, Vijayanagar kingdom, Delhi sultanate, Mughal empire, Maratha empire, British India, World Wars and so on. This time history never bugged me at all, because this time I was under no obligation to remember the dates and the chronological order of the events. I read them like stories, true and glorious stories written on the canvas of time itself. I saw history in a new light and I liked what I saw. History 2.0 was awesome.

Reading all that information also gave me an insight of the events of the present. I was able to better understand the beliefs, cultures, of my colleagues and friends. I was able to understand their pride for their states, their regional histories. I was able to understand why a person from Midnapore (West Bengal) looked up to Khudiram Bose. It helped me to better understand my country and my countryfolk (countrymen would have been gender biased hence the folk part. Hey, I still remember some of what was taught in Business skills in TCS). I said that geography shaped our history, but history is not something that goes down so easily. History levelled the score with geography when it reshaped the world map. The partition of India creating India and Pakistan, the complex borders of Jammu and Kashmir, creation of a Jew state amidst the Arab countries, war of 1971 and creation of Bangladesh are some of the punches that history threw at (political)geography.

History which was a subject with boring lessons in school, has now become a collection of life lessons for me. It has changed the way I perceive the world. In times where there are controversies day in and day out, learning about our history may help us to form an educated opinion about matters based on knowledge, rather than what you are told or what you believe. History is the guide along the way which will show our present the way to a better future.